Büyükbaş hayvancılıkta hayvanların önlerine konulan kaba ve kesif yemler, protein ve enerji ihtiyacını büyük oranda karşılasa da mikro besin maddeleri denilen vitamin ve mineraller açısından her zaman yeterli olmayabilir. Çiftliklerde genellikle gözden kaçan ama büyüme hızını, bağışıklık sistemini ve yemden yararlanma oranını doğrudan etkileyen en kritik unsur vitamin ve mineral dengesidir. Bu eksiklikler zamanında giderilmediğinde, hayvan ne kadar çok yem yerse yesin beklenen kiloya ulaşamaz.
Vitaminler, vücuttaki tüm metabolik faaliyetlerin tıkır tıkır çalışmasını sağlayan gizli işçilerdir. Besicilikte özellikle şu üç vitamine çok dikkat edilmelidir:
- A Vitamini (Büyüme ve Göz Sağlığı): Yeşil otlarda bolca bulunan bu vitamin, uzun süre saman ve kuru yemle beslenen besi danalarında hızla tükenir. Eksikliğinde hayvanda gece körlüğü, büyümede duraksama ve kemik yapısında bozukluklar görülür.
- D Vitamini (Kalsiyum Emilimi): Güneş ışığı yardımıyla sentezlenen bu vitamin, kalsiyum ve fosforun kemiklere bağlanmasını sağlar. Özellikle kapalı, karanlık ve basık ahırlarda beslenen hayvanlarda D vitamini eksikliğine bağlı olarak kemik erimesi veya eklem şişlikleri (raşitizm) ortaya çıkar.
- E Vitamini (Bağışıklık ve Et Kalitesi): Güçlü bir antioksidandır. Hayvanı hastalıklara karşı korurken, kesim sonrasında etin renginin canlı kalmasını ve raf ömrünün uzamasını sağlar.
2. Hayati Öneme Sahip Mineraller ve Eksiklik Belirtileri
Mineraller hayvanın iskelet sistemini oluşturur ve kan yapımında görev alır. Eksiklikleri ahırda çok belirgin davranış değişiklikleri ile kendini gösterir:
- Kalsiyum ve Fosfor: İskelet yapısının ana maddesidir. Rasyonda bu iki mineralin oranı (2:1) bozulursa hayvanların kemikleri kırılganlaşır ve besi performansı düşer.
- Sodyum ve Klor (Tuz): Vücuttaki sıvı dengesini ve iştahı kontrol eder.
- Pika Hastalığı (Yabancı Madde Yeme): Eğer ahırınızdaki danalar sürekli duvarları yalıyor, toprak yiyor, birbirinin tüylerini kemiriyor veya demir parmaklıkları ısırıyorsa vücutlarında ciddi mineral (özellikle bakır, demir, çinko, kobalt) eksikliği var demektir. Bu durum yemin ete dönüşmesini tamamen durdurur.
3. Çiftlikte Vitamin ve Mineral Takviyesi Nasıl Yapılmalı?
- Yalama Blokları (Tuz Taşları): Ahırlardaki her bölmeye hayvanların rahatça ulaşabileceği mineral yalama blokları (kırmızı veya beyaz taşlar) asılmalıdır. Hayvanlar vücutlarındaki eksikliğe göre bu taşları yalayarak mineral ihtiyaçlarını doğal yoldan karşılarlar.
- Rasyona Toz Premiks Katılması: Yem mikserine (römorkuna) günlük olarak hayvan başına 50 ila 100 gram arasında kaliteli toz vitamin-mineral karması (premiks) eklenmelidir. Bu, homojen bir şekilde yeme dağılarak her hayvanın eşit miktarda faydalanmasını sağlar.
- Enjeksiyon (Aşı) Yöntemi: Besi başlangıcında ve besi ortasında veteriner hekim kontrolünde yapılacak vitamin kombinasyonu (A-D-E) iğneleri, hayvanın depolarını hızla doldurmak için en etkili hızlı çözümdür.
Mehmet Emin Bey merhaba, besi hayvancılığında mikro besin maddeleri konusuna çok doğru bir noktadan değinmişsiniz, elinize sağlık. Benim şu an 60 başlık kapalı besi ahırım var. Son iki haftadır toklularda ve bazı danalarda ahırın beton duvarlarını yalama, demir parmaklıkları kemirme ve yemlikteki toprakları eşeleme hareketleri başladı. Yazınızda buna 'Pika Hastalığı' demişsiniz. Ahıra sadece beyaz tuz taşı asmak bu yalama ve kemirme sorununu tamamen çözer mi, yoksa rasyona acil başka bir mineral mi girmeliyiz?
YanıtlaSilHaldun Bey merhaba. Ahırınızda başlayan duvar yalama ve demir kemirme hareketleri, danaların vücudunda bakır, demir, çinko ve kobalt gibi iz minerallerin kritik seviyenin altına düştüğünü gösteren klasik bir 'Pika' tablosudur. Sadece düz beyaz kaya tuzu asmak bu sorunu çözmez; çünkü beyaz tuz sadece sodyum ve klor ihtiyacını karşılar. Pika hastalığını çözmek için ahıra sodyumun yanında iz mineralleri de barındıran kırmızı veya kahverengi mineral yalama blokları asmalısınız. Ayrıca bu akut dönemi hızlı atlatmak ve yemin ete dönüşmesini yeniden başlatmak için rasyonunuza 10 gün boyunca hayvan başına 100 gram kaliteli toz premiks karıştırmanız en kesin çözümdür.
SilHocam selamlar, rasyona toz premiks (vitamin-mineral karması) katılması uyarınız büyük işletmeler için altın değerinde. Biz yem karma römorkuna hayvan başına günlük 80 gram hesaplayarak toz premiks atıyoruz. Ancak rasyondaki diğer kesif yemlerle toz premiksin tam homojen karışması için mikseri kaç dakika çevirmeliyiz? Premiks yemin en altına çöküp bazı hayvanlara az, bazılarına çok giderse hayvanda vitamin zehirlenmesi veya asidoz gibi bir probleme yol açar mı?
YanıtlaSilNihat Bey selamlar. Toz premikslerin yem karma mikserinde homojen dağılması, her hayvanın eşit mikro besin alması için hayati önemdedir. Toz premiksi mikserin içine kaba yemleri (saman, yonca) attıktan sonra, kesif yemlerden (arpa, fabrika yemi) hemen önce eklemelisiniz. Karışım süresi olarak, tüm rasyon hammaddeleri girdikten sonra minimum 5-7 dakika orta devirde çevirmek tam homojenlik sağlar. Toz premiksler genellikle yemin lifli yapısına tutunduğu için en alta çökme yapmaz. Ancak karıştırma süresi kısa tutulursa bazı hayvanlar aşırı dozda mineral tüketebilir. Bu durum akut bir zehirlenme yapmasa da hayvanın böbreklerini yorar ve iştahını kapatır. Zamanlamaya dikkat etmek yeterlidir.
SilYazıda D vitamininin kalsiyum emilimi ve kemik yapısı için önemini, eksikliğinde raşitizm olduğunu çok güzel açıklamışsınız. Bizim besi ahırımız eski tip, tavanı biraz basık ve pencereleri küçük olduğu için içeriye güneş ışığı neredeyse hiç girmiyor. Kış aylarında hayvanların güneş göremediği bu tarz kapalı ahırlarda, D vitamini eksikliğini sadece yalama taşlarıyla kapatabilir miyiz? Yoksa besi başlangıcında iğneyle enjeksiyon yapmak zorunlu mudur?
YanıtlaSilSefa Bey. Güneş ışığının (UV ışınlarının) girmediği basık ve karanlık ahırlarda hayvanların yemdeki kalsiyum ve fosforu kemiklerine bağlaması imkansız hale gelir ve besi performansı çöker. Bu tarz kapalı barınaklarda sadece yalama taşları kış aylarındaki ağır D primi eksikliğini kapatmaya yetmez. Sizin ahır yapınız için en kârlı ve garantili çözüm; besi başlangıcında ve besinin tam ortasında (4. ayda) veteriner hekim kontrolünde hayvan başına kas içi veya deri altı A-D-E vitamini enjeksiyonu (iğnesi) uygulamaktır. Bu iğneler hayvanın karaciğer depolarını anında doldurarak güneş eksikliğini tamamen tolere eder ve eklem şişliklerinin (raşitizmin) önüne geçer.
Sil