Besi hayvancılığında sürdürülebilir kârlılığın ve yüksek et veriminin en önemli şartı sürü sağlığını korumaktır. Ahıra giren tek bir bulaşıcı hastalık, haftalarca verilen emekleri boşa çıkarabileceği gibi toplu hayvan ölümlerine de yol açabilir. Tedavi masrafları her zaman koruyucu önlemlerden çok daha pahalıdır. Bu nedenle başarılı bir besici, hastalıkların belirtilerini erkenden tanımalı ve çiftliğinde gerekli önlemleri almalıdır. Bu rehberimizde, besi çiftliklerinde en sık karşılaşılan hastalıkları ve bunlardan korunma yollarını inceledik.
Özellikle yeni satın alınan danaların çiftliğe getirilmesini takip eden ilk 3-4 hafta içinde (nakliye stresi sonrası) en çok görülen hastalıktır. Halk arasında "çiğer üşütmesi" veya "zatürre" olarak da bilinir.
- Belirtiler: Yüksek ateş, iştahsızlık, burun ve göz akıntısı, öksürük, hızlı nefes alıp verme ve sürüden ayrılarak başını öne eğip bekleme.
- Korunma Yolları: Hayvanlar nakledilmeden önce aşılanmalı, nakliye esnasında rüzgardan korunmalıdır. Ahırların havalandırması mükemmel olmalı, içeride amonyak kokusu birikmemelidir. Cereyan (hava akımı) engellenmelidir.
2. Şişme (Meteorizm / Rumen Gazı Birikmesi)
Tamamen besleme hatalarından kaynaklanan ve acil müdahale edilmezse hayvanın kalbine bası yaparak dakikalar içinde ölümüne yol açan mekanik bir sindirim sorunudur.
- Belirtiler: Hayvanın sol açlık çukurunda (sol karın bölgesinde) aşırı şişlik, nefes almada zorluk, sürekli yatıp kalkma ve huzursuzluk.
- Korunma Yolları: İnce kıyılmış saman veya yonca yerine doğru büyüklükte kaba yem verilmelidir. Arpa ezmesi gibi kesif yemlere aniden geçilmemeli, rasyon değişiklikleri en az 7-10 güne yayılmalıdır.
3. Şap Hastalığı (Satıl / Tabak)
Çok hızlı bulaşan, virüs kaynaklı ve karkas (et) verimini bıçak gibi kesen bulaşıcı bir hastalıktır.
- Belirtiler: Ağızda, dilde ve tırnak aralarında yaralar, ağızdan salya akması, topallık, yüksek ateş ve yem yiyememe.
- Korunma Yolları: Çiftliğe dışarıdan kontrolsüz hayvan ve yabancı ziyaretçi sokulmamalıdır. Çiftlik girişinde dezenfektanlı havuzlar bulunmalıdır. Tarım Bakanlığı'nın periyodik şap aşıları kesinlikle ihmal edilmemelidir.
4. Enterotoksemi (Çelerme / Yumuşak Böbrek Hastalığı)
Özellikle besi performansı çok iyi olan, hızlı büyüyen gürbüz danaların rasyondaki ani yem değişimleri veya aşırı kesif yem tüketimi sonrası ani ölümüyle sonuçlanan bakteriyel bir hastalıktır. Yetiştiriciler genellikle hayvanı ahırda ölü bulurlar.
- Belirtiler: Genellikle belirti göstermeden ani ölüm şekillenir. Ölüm öncesi kasılmalar, ağızdan köpük gelmesi ve başı geriye doğru atma görülebilir.
- Korunma Yolları: Bu hastalığın tek ve en kesin çözümü aşılamadır. Besiye alınan danalara karma clostridium (enterotoksemi) aşıları besi başlangıcında vurulmalı ve 21 gün sonra rapeli (ikinci dozu) mutlaka tekrarlanmalıdır.
Koruyucu Hekimliğin Önemi
Besi çiftliğinde ilaç parası ödemek istemiyorsanız "Biyogüvenlik" kurallarına uymalısınız. Ahırların her dönem boşaldığında kireçle dezenfekte edilmesi, altlıkların kuru tutulması ve düzenli veteriner kontrolü, sürü sağlığının altın anahtarıdır. Semptom gösteren hayvanı "yarına geçer" diye bekletmeden anında revire ayırmak, hastalığın tüm ahıra yayılmasını önler.
Mehmet Emin Bey merhaba, besi ahırında şişme (meteorizm) vakası yüzünden geçen ay çok iyi bir Limuzin danamı kaybettim. Hayvanın sol tarafı resmen davul gibi olmuştu, veteriner gelene kadar dayanamadı. Yazıda acil müdahaleden bahsetmişsiniz. Veteriner hekimin uzak olduğu köy yerlerinde, ahırda hayvanın aniden şiştiğini gördüğümüz o ilk 10-15 dakikada hayvanı kurtarmak için kendimiz fıkhen ve tıbben ne yapabiliriz? Trokar veya gaz giderici yağların kullanımı nasıl olmalı?
YanıtlaSilSerdar Bey merhaba, büyük geçmiş olsun. Akut gazlı şişmelerde zaman en büyük düşmandır; çünkü genişleyen işkembe akciğer ve kalbe baskı yaparak hayvanı boğar. Veteriner hekim yetişemiyorsa ve hayvan nefes alamayacak durumdaysa acil olarak sol açlık çukurunun en şiş yerine trokar (veya kalın bir kanül) batırılarak gazın yavaşça tahliye edilmesi hayat kurtarır. Gaz köpüklü ise trokar işe yaramayabilir; bu durumda hayvana ağız yoluyla (sonda ile) acilen bitkisel yağlar veya piyasada satılan özel köpük giderici (anti-blot) ilaçlar içirilmelidir. Hayvanın ağzına bir tahta parçası bağlayarak çiğneme hareketi yapmasını sağlamak da gaz çıkarmasına yardımcı olur.
Sil"Hocam selamlar, şap hastalığı (tabak) bizim bölgede her yıl mutlaka bir ahıra uğruyor ve hayvanları resmen eritiyor. Biz bakanlığın şap aşılarını günü gününe yaptırıyoruz ama çevre köylerde salgın çıktığında yine de çok korkuyoruz. Aşılı hayvana da şap bulaşma riski var mıdır? Bir de ahır kapısına döktüğümüz toz kireç virüsü öldürmede tek başına yeterli olur mu, yoksa dezenfektanlı havuz şart mı?
YanıtlaSilKenan Bey selamlar. Şap virüsünün (FMD) dünyada çok fazla alt tipi (suşu) vardır. Bakanlığın yaptığı aşılar o dönem yaygın olan suşlara karşı %80-90 koruma sağlar; ancak virüs mutasyona uğradıysa aşılı hayvan da hastalığı kapabilir. Farkı şudur: Aşılı hayvan hastalığı ayakta, hafif bir salya ve az bir verim kaybıyla atlatırken, aşısız hayvan yemden tamamen kesilir ve tırnakları düşebilir. Kireç konusuna gelirsek; sönmüş toz kireç bazik yapısıyla yararlıdır ancak ahır girişinde kuruduğu veya gübreyle karıştığı an etkisini kaybeder. Bölgede salgın varsa ahır girişine mutlaka içinde etkili bir dezenfektan (sıvı şap ilacı) bulunan, araçların ve insanların çizmelerinin tamamen battığı sıvı havuzlar kurmak şarttır.
SilYazıda gürbüz danaların enterotoksemi (çelerme) yüzünden hiçbir belirti göstermeden aniden ölmesini çok iyi anlatmışsınız, aynısını yaşadım. Hayvan akşam sapasağlam yemini yedi, sabah soluksuz yatıyordu. Sorum şu; besi başlangıcında ikili karma aşıyı vurduktan sonra, 10 aylık besi süresinin sonlarına doğru (besi bitirmede) aşının koruyuculuğu azalır mı? Uzun besi dönemlerinde 6. ayda bir doz daha tazelemek gerekir mi?
YanıtlaSilCemil Bey. Çok profesyonel bir saha gerçeğini yakalamışsınız. Besi başında 21 gün arayla vurduğumuz ikili karma Clostridium (çelerme) aşıları hayvanı ortalama 6 ay boyunca en üst düzeyde korur. Ancak besi süreniz 8-10 ayı buluyorsa ve özellikle son aylarda (besi bitirme döneminde) enerji yüklemesini, yani arpa ezmesini çok yüksek tonajlarda veriyorsanız aşının etkisi azalabilir. Bu nedenle uzun dönem besicilik yapan profesyonel çiftliklerde, ilk aşılamadan 5-6 ay sonra, yani besi bitirme rasyonuna geçmeden hemen önce tek doz hatırlatma (rapel) aşısı vurulması, gürbüz danalarınızı kurban veya kesim öncesi son düzlükte kesin olarak güvenceye alacaktır.
Sil