Büyükbaş hayvancılıkta yüksek et ve süt verimi elde etmek için hayvanlara yoğun miktarda kesif yem (arpa, mısır, fabrika yemi) verilir. Ancak bu yoğun enerji yüklemesi, doğru kaba yem dengesiyle desteklenmezse hayvanın fabrikası sayılan işkembe (rumen) sistemini tamamen kilitleyebilir. Sektörde en çok kullanılan iki kaba yem olan yonca ve saman, aslında birbirinin alternatifi değil, işkembe sağlığını koruyan terazinin iki farklı kefesidir. Bu yazımızda, besi hayvanlarında yonca ve saman dengesinin nasıl kurulacağını ve işkembe sağlığını korumanın püf noktalarını inceledik.
1. Yoncayla Protein, Samanla Fiziki Lif Dengesi
Rasyonda yonca ve samanın görevleri tamamen farklıdır. Birini tamamen çıkarıp sadece diğerine yüklenmek sindirim sorunlarına yol açar:
- Yonca Otu (Kaliteli Protein ve Kalsiyum): Yonca, besi hayvanlarının kas gelişimi ve büyümesi için vazgeçilmez bir protein kaynağıdır. Sindirilebilirliği yüksektir ve hayvana yüksek besin değeri sağlar. Ancak tek başına aşırı verilmesi, işkembede gaz birikmesine (meteorizm/şişme) neden olabilir.
- Buğday/Arpa Samanı (Fiziki Yapı ve Geviş Getirme): Samanın besin değeri ve proteini neredeyse sıfıra yakındır. Ancak hayvancılıktaki görevi beslemek değil, işkembeyi çalıştırmaktır. Saman, yapısı gereği işkembe duvarını uyarır, hayvanın geviş getirmesini sağlar ve bol miktarda salya üretimine yardımcı olur. Salya, işkembe asitliğini dengeleyen en doğal ilaçtır.
2. Yanlış Dengenin Yol Açtığı Tehlike: Akut ve Kronik Asidoz
Ahırdaki besi danalarına sadece arpa ve hazır yem verip, önlerindeki samanı eksik ederseniz ya da samanları çok ince kıyıp (un gibi yapıp) verirseniz işkembe uyarılmaz.
- Asidoz (Yem Çarpması): Hayvan geviş getiremediği için işkembe asitliği tehlikeli seviyelere düşer. Hayvanda iştah bıçak gibi kesilir, ishal başlar, topallık (laminitis) görülür ve müdahale edilmezse hayvan kaybedilir.
- Çözüm: Rasyonda her zaman işkembe asitliğini tamponlayacak ve hayvanı en az 8-10 saat geviş getirmeye zorlayacak uzunlukta (ortalama 3-5 cm) saman bulunmalıdır.
3. İdeal Yonca ve Saman Oranı Nasıl Ayarlanmalı?
Besi dönemlerine göre kaba yemlerin rasyondaki ağırlığı şu şekilde optimize edilmelidir:
- Besi Başlangıç Dönemi (Genç Danalar): Bu dönemde büyüme odaklı olunduğu için kaba yem olarak yonca öne çıkar. Günlük rasyonda hayvan başına 2-2.5 kg yonca otu, işkembe sağlığı için ise 0.5-1 kg saman verilmesi idealdir.
- Besi Bitirme Dönemi (Son 2-3 Ay): Bu dönemde et tutumu ve yağlanma hedeflendiği için yonca miktarı azaltılır. Hayvan başına 0.5 kg yonca ve işkembe asitliğini engellemek için mutlaka 1-1.5 kg saman eklenerek rasyon dengelenir.
Özetle
Besi çiftliğinde saman "boş yem" olarak görülüp asla ihmal edilmemelidir. Yonca hayvana et ve kemik yaptırırken, saman o eti yapacak olan fabrikanın (işkembenin) tıkır tıkır çalışmasını sağlar. Başarılı bir besici, yem karma mikserinde yonca ve samanı doğru ölçülerde karıştırarak hayvanın her öğünde bu dengeyi tüketmesini garanti altına alan kişidir.
Hiç yorum yok