Gezen tavuk ve yumurta tavukçuluğu işletmelerinde yem giderleri, toplam üretim maliyetinin önemli bir bölümünü oluşturabilir. Yem fiyatlarındaki değişimler, üreticinin kârlılığını doğrudan etkilediği için yem maliyetini kontrol altında tutmak büyük önem taşır.
Ancak yem maliyetini azaltmanın yolu tavukların günlük yem miktarını rastgele kısmak veya düşük kaliteli yem kullanmak değildir. Böyle bir uygulama, hayvanların besin ihtiyaçlarının karşılanmasını zorlaştırarak yumurta verimini ve yumurta kalitesini olumsuz etkileyebilir.
Daha doğru yaklaşım; tavukların yaşına, verim dönemine ve işletme sistemine uygun besleme programını korurken mera kullanımı, uygun fiyatlı yem hammaddeleri, yemlik yönetimi ve fire kontrolü gibi yöntemlerle toplam maliyeti azaltmaktır.
1. Zenginleştirilmiş Mera Yönetimi ve Yeşil Yemleme
Gezen tavukçulukta açık alanların doğru yönetilmesi, tavukların doğal davranışlarını desteklerken yemleme programına da katkı sağlayabilir. Ancak yalnızca açık alana çıkmak, tavukların tüm besin ihtiyaçlarının karşılandığı anlamına gelmez.
Açık alanda yeterli bitki örtüsünün bulunması ve alanın aşırı kullanılmaması önemlidir. Mera alanı düzenli olarak gözlemlenmeli, gerektiğinde dinlendirilerek bitki örtüsünün yeniden gelişmesine fırsat verilmelidir.
- Yapay mera tesisi: Uygun iklim ve toprak koşullarında yonca, fiğ, korunga, çayır üçgülü ve uygun çim türleri gibi yem bitkilerinden yararlanılabilir.
- Maliyet kontrolü: Kaliteli bir mera, tavukların çevreden yararlanmasını sağlayarak ticari yeme olan bağımlılığı bir miktar azaltabilir. Ancak sağlanabilecek tasarruf; mera verimi, sürü yoğunluğu, mevsim ve kullanılan rasyona göre değişir.
- Yumurta kalitesi: Açık alan kullanımı ve dengeli besleme yumurta üretim sisteminin bir parçasıdır. Yumurta sarısının rengi ise başta yem içeriği olmak üzere çeşitli faktörlerden etkilenir. Bu nedenle mera kullanımının yumurta besin değerlerini otomatik olarak belirli bir seviyeye çıkaracağı söylenemez.
2. Bölgesel ve Uygun Fiyatlı Tahıl Kaynaklarından Yararlanma
Fabrika yemine olan bağımlılığı azaltmak amacıyla bölgedeki uygun fiyatlı yem hammaddelerinden yararlanmak mümkün olabilir. Ancak bir hammaddenin ucuz olması, tek başına onu rasyona yüksek oranda eklemek için yeterli değildir.
Tavukların enerji, protein, amino asit, mineral ve vitamin ihtiyaçları birlikte değerlendirilmelidir. Bu nedenle işletmede kullanılacak yem karışımının mümkünse bir kanatlı besleme uzmanı veya ziraat mühendisi/veteriner hekim desteğiyle hazırlanması daha güvenlidir.
- Arpa ve buğday: Her iki tahıl da enerji sağlayan yem hammaddeleridir. Kullanım oranları tavukların yaşına, verim dönemine ve toplam rasyonun besin değerlerine göre belirlenmelidir. Tahılların uygun fiziksel formda kullanılması ve aşırı ince öğütmeden kaçınılması yem tüketimi ve sindirim açısından önem taşıyabilir.
- Mısır: Enerji sağlayan önemli bir yem hammaddesidir. Sarı mısırdaki pigmentler yumurta sarısının rengini etkileyebilir; ancak yumurta sarısı rengi yalnızca mısıra bağlı değildir.
- Ayçiçeği küspesi: Protein kaynağı olarak rasyonda kullanılabilir. Ancak protein miktarı ve amino asit profili ürünün özelliklerine göre değişebileceğinden, rasyondaki kullanım oranı toplam besin dengesi dikkate alınarak belirlenmelidir.
3. Gıda Yan Ürünleri ve Alternatif Yem Kaynaklarının Değerlendirilmesi
Uygun özelliklere sahip bazı bitkisel yan ürünler ve yem kaynakları, doğru şekilde değerlendirildiğinde yem maliyetinin kontrol edilmesine yardımcı olabilir. Ancak her gıda artığı tavuk yemi değildir.
Özellikle işletme dışından temin edilen ürünlerin kaynağı, hijyeni, bozulma durumu ve kanatlı beslemesine uygunluğu mutlaka değerlendirilmelidir.
- Sebze ve bitkisel yan ürünler: Temiz, taze ve güvenli bitkisel ürünler uygun miktarlarda destekleyici olarak kullanılabilir. Ancak bunlar dengeli ticari yemin veya hesaplanmış rasyonun tamamının yerine geçirilmemelidir.
- Bayat ekmek: Küflenmemiş ve bozulmamış ürünlerin kullanımı bazı işletmelerde mümkün olabilir. Ancak ekmek yüksek oranda enerji sağlarken tavukların bütün besin ihtiyaçlarını karşılamaz. Bu nedenle miktarı kontrollü tutulmalıdır.
- Yemek ve mutfak atıkları: Evsel veya toplu tüketim kaynaklı yemek artıklarının kanatlılara verilmesi, yalnızca besleme açısından değil, yürürlükteki mevzuat ve gıda/yem güvenliği kuralları açısından da değerlendirilmelidir. Özellikle hayvansal içerikli, bozulmuş veya kaynağı belirsiz artıkların kullanılması uygun olmayabilir.
- Küflü ve bozulmuş ürünler: Küflenmiş, kokuşmuş veya bozulmuş yem ve gıda ürünleri kesinlikle kullanılmamalıdır. Küf toksinleri kanatlı sağlığı açısından ciddi risk oluşturabilir.
4. Akıllı Yemlik Kullanımı ve Yem Firesini Önleme
Yem maliyetinin yüksek olmasının nedenlerinden biri de yalnızca tavukların tükettiği yem miktarı değildir. Yemliklerden dökülen, saçılan veya kemirgenler tarafından tüketilen yem de işletme açısından doğrudan maliyet oluşturur.
- Askılı ve korumalı yemlikler: Yemliklerin uygun yükseklikte konumlandırılması ve yem saçılmasını azaltacak tasarım özelliklerine sahip olması fireyi azaltmaya yardımcı olabilir. Ancak elde edilecek tasarruf oranı yemlik tipine ve sürü yönetimine göre değişir.
- Yemliklerin düzenli kontrolü: Yemliklerde kırık, çatlak veya aşırı yem dökülmesine neden olan bölümler düzenli olarak kontrol edilmelidir.
- Kemirgen kontrolü: Fare ve diğer zararlılar hem yem kaybına hem de biyogüvenlik sorunlarına neden olabilir. Yem depoları temiz, kuru ve zararlıların girişini mümkün olduğunca önleyecek şekilde düzenlenmelidir.
- Yem depolama: Yemler nemden, doğrudan güneş ışığından, haşerelerden ve kemirgenlerden korunmalıdır. Depolama koşulları yem kalitesinin korunması açısından önemlidir.
Yem Maliyetini Düşürürken Nelere Dikkat Edilmeli?
Yem maliyetini azaltmak için yapılacak değişikliklerde yalnızca kilogram fiyatına odaklanmak yerine tavukların performansı ve toplam üretim maliyeti birlikte değerlendirilmelidir.
Örneğin daha ucuz bir hammadde kullanıldığında yumurta verimi, yumurta ağırlığı veya yem tüketimi olumsuz etkileniyorsa toplam üretim maliyeti beklenenden daha yüksek çıkabilir. Bu nedenle değişikliklerin sonuçları birkaç günlük fiyat karşılaştırması yerine düzenli üretim kayıtlarıyla takip edilmelidir.
Yem Maliyetini Düşürme Yöntemlerinin Kısa Karşılaştırması
| Uygulanan Yöntem | Olası Katkısı | Dikkat Edilmesi Gereken Nokta |
|---|---|---|
| Yonca ve fiğ ekili mera | Açık alan kullanımını ve doğal yem kaynaklarından yararlanmayı destekleyebilir. | Mera kalitesi, mevsim ve sürü yoğunluğu sonucu değiştirir. |
| Bölgesel tahıl hammaddeleri | Uygun fiyatlı hammaddeler yem maliyetini azaltmaya yardımcı olabilir. | Protein, amino asit, mineral ve enerji dengesi korunmalıdır. |
| Güvenli bitkisel yan ürünler | Rasyon maliyetine destek sağlayabilir. | Bozulma, küf, kontaminasyon ve mevzuat şartları kontrol edilmelidir. |
| Askılı ve korumalı yemlik | Yem saçılmasını ve fireyi azaltmaya yardımcı olabilir. | Yemlik yüksekliği ve tasarımı sürüye uygun ayarlanmalıdır. |
| Yem deposu ve kemirgen kontrolü | Yem kayıplarını ve biyogüvenlik risklerini azaltabilir. | Depo temiz, kuru ve zararlılara karşı kontrollü tutulmalıdır. |
Sonuç: Daha Ucuz Yemden Önce Daha Verimli Yemleme
Kümes hayvancılığında yem maliyetini düşürmenin en sağlıklı yolu, tavukların besin ihtiyaçlarını kısmak değil; mevcut yemin daha verimli kullanılmasını sağlamaktır. Mera yönetimi, uygun yem hammaddelerinin seçimi, güvenli alternatif kaynakların değerlendirilmesi, yemliklerde fire kontrolü ve doğru depolama birlikte ele alındığında işletmenin toplam yem maliyetini kontrol etmek kolaylaşabilir.
Özellikle yumurta tavuklarında rasyon değişiklikleri yapılırken yalnızca yem fiyatına değil; yumurta sayısı, yumurta ağırlığı, yem tüketimi, hayvanların genel durumu ve üretim dönemi gibi göstergelere birlikte bakılmalıdır.
Hiç yorum yok