Büyükbaş hayvancılık işletmelerinde ekonomik başarı elde etmenin temel kuralı, doğru yemleme stratejileriyle girdi maliyetlerini düşürmektir. Hayvan beslemede kullanılan yemler genel olarak "kesif (yoğun) yemler" ve "kaba yemler" olmak üzere iki ana gruba ayrılır. Bu iki yem grubunun rasyondaki oranını doğru ayarlamak, hem hayvanların hızlı kilo almasını sağlar hem de cüzdanınızı korur. Bu yazımızda, kesif ve kaba yem dengesini kurarak maliyetleri nasıl minimuma indireceğinizi inceledik.
Maliyet stratejisi geliştirmeden önce bu iki yem grubunun çiftlikteki görevlerini iyi bilmek gerekir:
- Kesif Yemler (Fabrika Yemleri ve Tahıllar): Hacmi küçük, sindirilebilirliği ve besin değeri yüksek olan yemlerdir. Besi büyütme yemleri, arpa, mısır, buğday ezmesi ve küspeler bu gruba girer. Hayvana doğrudan et ve kilo kazandırır ancak birim maliyeti oldukça yüksektir.
- Kaba Yemler (Lifli ve Hacimli Yemler): Hacmi büyük, lif oranı yüksek ancak sindirilebilirliği kesif yeme göre daha düşük olan yemlerdir. Saman, yonca, korunga, mısır silajı ve çayır otları bu gruptadır. İşkembe sağlığı için zorunludur ve genellikle daha ekonomiktir.
2. Dönemlere Göre Maliyet Odaklı Yemleme Stratejisi
Besi sürecinin her aşamasında aynı yemleme programını uygulamak maliyetleri artırır. Dönemlere göre şu strateji izlenmelidir:
- Besi Başlangıç Dönemi (Maliyet Kontrolü): Genç danaların iskelet yapısının geliştiği bu dönemde pahalı kesif yemlere aşırı yüklenmek israftır. Rasyonun %40-45'ini kaliteli kaba yemler (yonca, korunga, kaliteli silaj) oluşturmalıdır. Böylece hayvanın işkembe kapasitesi genişler ve büyüme maliyeti düşer.
- Besi Ortası Dönemi (Dengeleme): Hayvanlar 300-350 kg canlı ağırlığa ulaştığında oran %30 kaba yem, %70 kesif yem olarak güncellenir. Bu dönemde fabrika yemi yerine kendi kıracağınız arpa ve mısır karışımlarını kullanmak çuval başına ciddi kâr sağlar.
- Besi Bitirme Dönemi (Maksimum Et): Kesimden önceki son 2-3 ayda kaba yem oranı %15-20 seviyelerine kadar çekilir ve rasyon tamamen enerji yoğunluklu kesif yemlere (arpa ezmesi, besi bitirme yemi) dayandırılır. Bu aşamada amaç, hayvanın hızlıca karkas ağırlığını artırmaktır.
3. Yem Maliyetini Düşürecek 3 Altın İpucu
- Hasat Döneminde Alım Yapın: Saman, yonca ve silaj gibi kaba yemleri kışın pazardan satın almak maliyetleri ikiye katlar. İhtiyacınız olan tüm kaba yemi hasat döneminde tarladan peşin veya sözleşmeli olarak bağlayıp deponuza stoklayın.
- Kendi Yeminizi Kendiniz Hazırlayın: Hazır çuval yemleri nakliye, çuvallama ve bayi kârı içerdiği için pahalıdır. Çiftliğinize kuracağınız küçük bir kırma-ezme makinesiyle arpa, mısır ve kepeği kendiniz karıştırarak kendi rasyonunuzu çok daha ucuza mal edebilirsiniz.
- Sanayi Yan Ürünlerini Değerlendirin: Bölgenize yakın fabrikaların durumuna göre şeker pancarı küspesi, bira posası veya mısır sılajı gibi alternatif ve ucuz nemli yem kaynaklarını rasyonunuza entegre ederek maliyet avantajı yakalayın.
Mehmet Emin Bey merhaba, yem maliyetlerini düşürmek için harika bir rehber hazırlamışsınız, elinize sağlık. Yazıda şeker pancarı küspesi ve bira posası gibi sanayi yan ürünlerinin kullanılmasını önermişsiniz. Bizim buralarda bira posası çok ucuza bulunuyor ama bu posalar çok sulu olduğu için hayvanın işkembe hacmini boş suyla doldurup besi performansını düşürür mü? Rasyona girerken posanın kuru madde hesabını nasıl ayarlamalıyız?
YanıtlaSilHakan Bey merhaba. Bira posası, protein değeri yüksek ve fiyata oranla muazzam ekonomik bir sanayi yan ürünüdür. Ancak haklısınız, nem oranı yaklaşık %75-80 civarındadır; yani 10 çuval posanın 8 çuvalı sudur. Hayvanın işkembe hacmini boş suyla doldurup kuru madde tüketimini baltalamamak için bira posasını rasyona canlı ağırlığın maksimum %10-15'i oranında (Örn: 400 kiloluk bir danaya günlük en fazla 4-5 kg) girmelisiniz. Posanın getireceği o yüksek nemi dengelemek için rasyondaki saman veya kuru yonca gibi kuru kaba yemlerin miktarını iyi ayarlamalısınız. Doğru bir dengeyle posa et tutma hızını ciddi oranda artırır.
SilHocam selamlar, çuval yem yerine çiftliğe kırma-ezme makinesi kurup kendi yemimizi hazırlama fikri bu devirde besiciyi kurtaracak tek çare. Ben arpa, sarı mısır ve soya küspesini kendim kırıp karıştırmak istiyorum. Fabrika yemlerinin içinde koruyucu maddeler veya mermer tozu falan da oluyor sanırım. Kendi yaptığımız bu tahıl karışımının içine hayvanların iskelet yapısının bozulmaması ve pika olmaması için ekstra ne karıştırmalıyız? Katkı oranları ne olmalı?
YanıtlaSilMustafa Bey selamlar. Arpa, mısır ve soya küspesi üçlüsü besi danası için muazzam bir enerji ve protein deposudur. Ancak sadece bu tahılları kırıp verirseniz, karışımınız kalsiyum ve iz mineraller açısından çok fakir kalır; hayvanlar kısa sürede duvar yalamaya (pika hastalığına) başlar. Kendi yemini yapan besicilerin bu karışıma ton başına mutlaka %1 ila %1,5 oranında kaliteli toz besi premiksi (vitamin-mineral karması) ve %1 oranında ince mermer tozu (kalsiyum karbonat) eklemesi şarttır. Mermer tozu tahıllardaki yüksek fosforu dengelerken, premiks de eksik kalan tüm mikro besinleri tamamlar. Bunları mikserde 5-7 dakika homojen karıştırırsanız kendi fabrikanızı kurmuş olursunuz.
SilYazıda besi bitirme döneminde (son 2-3 ay) kaba yem oranını %15-20'ye kadar düşürüp tamamen enerjiye yüklenin demişsiniz, burası çok kritik. Ben son dönemde arpa ezmesini çok artırdığımda hayvanların ayaklarında ısınma, topallık ve dışkılarında köpüklü sarı ishal başlıyor. Kaba yemi %15 seviyesinde tutarken bu asidoz (yem çarpması) belasına yakalanmamak için rasyona karbonat veya canlı maya katmak işi çözer mi?
YanıtlaSilCaner Bey merhaba. Besi bitirme döneminde kaba yemi %15'e çektiğinizde işkembe pH'ı sınır değer olan 5,5'in altına inmeye meyillidir. Hayvanlarda gördüğünüz o ayak ısınması gizli laminitis (tırnak iltihabı), köpüklü sarı dışkı ise akut asidoz belirtisidir. Kaba yemi artırmadan bu enerjiyi sindirebilmek için rasyona hayvan başına günlük 50 gram sodyum bikarbonat (yemlik karbonat) ve 10-15 gram canlı maya (Saccharomyces cerevisiae) eklemek kesin çözümdür. Karbonat işkembe asitliğini anında tamponlayıp nötralize eder, canlı maya ise işkembe bakterilerini canlı tutarak sindirimi hızlandırır. Bu iki takviye son düzlükte danaların yemden yararlanma oranını (FCR) maksimumda tutacaktır.
Sil