Kümes hayvancılığı yatırımlarında üreticilerin karşılaştığı en büyük risk, bulaşıcı kanatlı hastalıklarıdır. Tavuklar, biyolojik yapıları gereği solunum ve sindirim sistemi enfeksiyonlarına karşı oldukça hassastır. Kümese giren tek bir virüs veya bakteri, birkaç gün içinde yüzlerce tavuğun telef olmasına ve işletmenin iflasına yol açabilir. Kanatlı sektöründe hastalık yayıldıktan sonra tedavi uygulamak hem çok masraflı hem de çoğunlukla sonuçsuzdur.
Kümeslerde ani ölümlerin önüne geçmek, sürü sağlığını korumak ve biyogüvenlik kalkanı oluşturmak için bilinmesi gerekenleri bu rehberde adım adım inceliyoruz.
1. Kümeslerde En Sık Görülen 3 Tehlikeli Kanatlı Hastalığı
Kümes hayvanlarında yüksek ölüm oranlarına (mortalite) yol açan ve her yetiştiricinin belirtilerini mutlaka bilmesi gereken başlıca hastalıklar şunlardır:
A) Yalancı Veba (Newcastle Hastalığı)
Virüs kaynaklı, çok bulaşıcı ve aşısız kümeslerde %90'a yakın ölümle sonuçlanan yasal olarak ihbarı mecburi bir hastalıktır.
- Belirtiler: Tavuklarda yeşilimsi-beyaz sulu ishal, hırıltılı solunum, boynun geriye veya yana doğru bükülmesi (sinirsel semptom) ve yumurta veriminin aniden sıfıra düşmesi.
- Çözüm: Kesin bir tedavisi yoktur. Tek korunma yolu, yarkalar kümese gelmeden önce canlı ve cansız Newcastle aşılarının takvimine göre eksiksiz yapılmasıdır.
B) Kronik Solunum Yolu Hastalığı (CRD - Mycoplasma)
Kümes içi havalandırma yetersizliği ve yüksek amonyak gazı nedeniyle tetiklenen, bakteriyel bir enfeksiyondur.
- Belirtiler: Tavuklarda göz ve burun akıntısı, yüz bölgesinde şişlik, hırıltılı nefes alma ve sürekli hapşırma sesi.
- Çözüm: Veteriner hekim kontrolünde rasyona veya içme suyuna uygun antibiyotik takviyeleri eklenmelidir. Kümes havalandırması düzeltilmedikçe hastalık kalıcı olarak iyileşmez.
C) Koksidiyoz (Kanlı İshal)
Özellikle ıslak ve nemli kümes altlıklarında hızla üreyen parazitlerin (Eimeria) yol açtığı bir sindirim sistemi hastalığıdır.
- Belirtiler: Tavukların tüylerini kabartıp büzüşerek oturması, kanlı veya koyu kahverengi ishal, yem tüketiminin durması ve hızlı zayıflama.
- Çözüm: Kümes altlığının kuru tutulması şarttır. Tedavide sularına koksidiyostatik ilaçlar eklenir.
2. Kümes Biyogüvenliği: Mikropları Dışarıda Tutma Yöntemleri
Biyogüvenlik, hastalık yapıcı etkenlerin çiftliğe girmesini ve yayılmasını engelleyen teknik önlemler bütünüdür. İlaç harcamalarını sıfıra indiren kurallar şunlardır:
- Ziyaretçi Kısıtlaması: Kümese bakıcı dışında hiç kimse (komşu çiftçiler, yem satıcıları vb.) doğrudan sokulmamalıdır. İnsanların ayakkabıları ve kıyafetleri en büyük virüs taşıyıcısıdır.
- Dezenfeksiyon Havuzları: Kümes giriş kapısının önüne mutlaka içi sönmüş kireç veya sıvı dezenfektan içeren "ayak basma havuzları (paspaslar)" konulmalıdır. Kümese giren herkes ayakkabısını buraya basmalıdır.
- Yaban Hayatı İzolasyonu: Serbest gezinti alanının (meranın) üstü gerekirse fileyle kapatılmalı veya yabani kuşların tavukların yemliklerine/suluklarına ulaşması engellenmelidir. Yabani kuşlar, Kuş Gribi ve Salmonella hastalıklarını doğrudan sürüye bulaştırır.
3. İç ve Dış Parazit (Bit/Pire) ile Mücadele
Tavukların derisine yapışarak kan emen kırmızı kümes bitleri, hayvanların sürekli strese girmesine, kansızlığa (anemi) ve yumurta veriminin %30 düşmesine neden olur.
- Folluk ve Tünek İlaçlaması: Bitler geceleri tavuklara saldırır, gündüzleri ise tünek çatlaklarında ve folluk arkalarında saklanır. Kümes boşken veya tavuklar dışarıdayken bu bölgeler ruhsatlı insektisitlerle düzenli olarak ilaçlanmalıdır.
- Doğal Kum Banyoları: Meranın uygun yerlerine kuru toprak, odun külü ve kükürt karışımından oluşan "kum banyosu havuzları" kurulmalıdır. Tavuklar bu külün içinde eşelenerek kendi dış parazitlerini doğal yollarla temizlerler.
Özet: Kümes Sağlığı ve Müdahale Tablosu
| Gözlemlenen Belirti | Muhtemel Hastalık | Acil Yapılması Gereken Müdahale |
|---|---|---|
| Yeşil sulu ishal ve boyun bükülmesi | Yalancı Veba (Newcastle) | Hasta hayvanları ayır, veteriner hekime haber ver |
| Gözlerde şişlik, burun akıntısı ve hırıltı | CRD (Solunum Yolu) | Amonyak ölçümü yap, kümes fanlarını çalıştır |
| Dışkıda kan görülmesi ve büzüşme | Koksidiyoz (Kanlı İshal) | Islak altlığı tamamen at, tabanı kireçle, kuru talaş ser |
| Tavukların sürekli kaşınması ve halsizlik | Kırmızı Kümes Biti | Tünek ve folluk aralarını uygun ilaçlarla dezenfekte et |
Geçen dönem kümese bit girdi diye tavuklar resmen eridi, yumurtayı tamamen kestiler. Yazıdaki odun külü ve kükürt banyosunu kurduktan sonra hayvanlar rahatladı. Doğal çözümler her zaman en iyisi.
YanıtlaSilSolunum yolu hırıltısı bizim buralarda çok olur, meğer pencereleri yanlış açtığımız için cereyan yapıyormuşuz. Havalandırmayı tavana doğru yönlendirince hırıltı sorunu bitti. Teşekkürler Mehmet Emin Bey.
YanıtlaSilMehmet Emin Bey rehber için teşekkürler. Kümes bitleri için odun külü ve kükürt havuzu fikrini hemen uygulayacağım. Peki kümesin içindeki tünek çatlaklarına saklanan bitleri tamamen kazımak için hangi dönemlerde ilaçlama yapmalıyız? Tavuklar kümesteyken ilaç sıkmak hayvana zarar verir mi?
YanıtlaSilAyşe Hanım merhaba. Tavuklar kümesteyken kesinlikle kimyasal ilaçlama yapmayın, solunum yolları çok hassastır. En doğrusu, sabah tavukları meraya saldıktan sonra kümesi tamamen boşaltıp tünek ve folluk arkalarını ilaçlamaktır. İlaç kuruyup kümes iyice havalandıktan sonra akşam hayvanları içeri alabilirsiniz. Bunu özellikle yaz aylarında ayda bir rutin hale getirmek gerekir.
Sil