Büyükbaş hayvancılık işletmelerinde toplam giderlerin yaklaşık %70’ini yem maliyetleri oluşturur. Dolayısıyla besicilikte kâr edebilmenin sırrı, hayvanların ihtiyaç duyduğu besin maddelerini en ucuz maliyetle ve en dengeli şekilde sunabilmektir. Hayvanın yaşına, kilosuna ve besi dönemine uygun olarak hazırlanan yem karışımına rasyon denir. Bu rehberimizde, hem maliyetleri düşürecek hem de günlük canlı ağırlık artışını maksimuma çıkaracak ekonomik bir besi rasyonunun nasıl hazırlanacağını adım adım inceledik.
1. Rasyon Hazırlarken Temel Kriterler Ne Olmalıdır?
Rastgele yem karıştırmak hayvanların işkembe (rumen) sağlığını bozar ve asidoz gibi ölümcül hastalıklara yol açar. Bilimsel bir rasyonda şu üç temel dengenin kurulması şarttır:
- Kuru Madde Tüketimi (KMT): Bir besi danası, canlı ağırlığının ortalama %2 ila %2.5'i kadar kuru madde tüketmelidir. Örneğin 400 kg olan bir dana, günde yaklaşık 8-10 kg kuru yem maddesi tüketmek zorundadır.
- Enerji ve Protein Dengesi: Besinin ilk dönemindeki genç danaların kas ve kemik gelişimi için proteine (Yonca, ATK, PTK); besinin son dönemindeki hayvanların ise et tutması ve yağlanması için enerjiye (Arpa, mısır) ihtiyacı vardır.
- Kaba ve Kesif Yem Oranı: Besinin başında rasyonun %40'ı kaba yem, %60'ı kesif yemden oluşurken; besi sonuna doğru bu oran %15 kaba yem, %85 kesif yem şeklinde güncellenmelidir.
2. Ekonomik Rasyonda Kullanılabilecek Temel Hammaddeler
Maliyeti düşürmek için fabrikanın hazır çuval yemlerine olan bağımlılığı azaltmalı ve hammaddeyi kırma/ezme olarak tedarik etmelisiniz:
- Enerji Kaynakları: Arpa ezmesi/kırması, mısır sılajı, mısır kırması, buğday kepeği ve melas.
- Protein Kaynakları: Yonca otu, ayçiçeği küspesi (ATK), pamuk tohumu küspesi (PTK) ve soya küspesi.
- Lif ve Dolgu Kaynakları: Saman (buğday/arpa samanı), mısır sapı veya kuru otlar.
3. Örnek Besi Ortası Rasyon Formülü (Canlı Ağırlık: 300-350 kg)
Aşağıda, Türkiye şartlarında kolayca uygulanabilecek, orta dönemdeki bir besi danası için günlük tek bir hayvanın tüketmesi gereken örnek bir karma rasyon yer almaktadır:
- Arpa Ezmesi: 4.5 kg (Ana enerji kaynağı)
- Mısır Silajı: 5 kg (Su ihtiyacı, iştah ve ucuz enerji)
- Yonca Otu: 1.5 kg (Kaliteli protein ve lif)
- Besi Konsantre / Çuval Yemi: 2 kg (Dengeleyici protein ve vitaminler)
- Buğday Samanı: 1 kg (İşkembe çalışması için fiziki lif)
- Mermer Tozu ve Tuz: 100 gram (Kalsiyum ve mineral dengesi)
4. Yem Hazırlarken Dikkat Edilmesi Gereken Altın Kurallar
- Homojen Karışım: Rasyon mutlaka bir yem karma römorku (mikser) ile karıştırılmalıdır. Hayvanların yem seçmesine (sadece arpayı yiyip samanı bırakmasına) izin verilmemelidir. Homojen karışmayan yem, sürüde dengesiz büyümeye yol açar.
- Kademeli Geçiş: Rasyonda yapılacak en ufak bir hammadde değişikliği (örneğin yoncayı kesip yerine saman koymak) aniden yapılmamalıdır. Eski rasyondan yenisine en az 7 ila 10 günlük bir geçiş süreciyle, yavaş yavaş geçilmelidir.
- Temiz ve Düzenli Sunum: Rasyon günde en az iki öğün halinde, hep aynı saatlerde hayvanların önüne dökülmelidir. Islanmış, küflenmiş veya ekşimiş silaj içeren yemler kesinlikle hayvana verilmemelidir.
Fabrika yemine bağımlı kalarak bu maliyetlerle besicilik yapmak imkansız. Arpa, kepek ve kaliteli yonca dengesini kendimiz kurmalıyız. Bu rasyon formülü çok işime yarayacak.
YanıtlaSilYem karma makinesinin rasyondaki homojenliği sağlamadaki rolü çok büyük. Hayvan yemi seçemediği için asidoz riski de azalıyor.
YanıtlaSil