Hayvancılık işletmelerinde kış ve kuraklık dönemlerinde hayvanların yeşil, sulu ve kaliteli kaba yem ihtiyacını karşılamanın en ekonomik yolu silaj yapımıdır. Silaj, yüksek nem içeren yeşil yemlerin hava almayacak şekilde sıkıştırılarak ekşitilmesi (fermantasyonu) ile elde edilen bir nevi "hayvan turşusu"dur. Başta mısır olmak üzere yonca, ak üçgül veya tahıllardan yapılan silaj, doğru hazırlandığında süt ve et verimini ciddi oranda artırır. Bu yazımızda, kaliteli bir silaj yapımının püf noktalarını ve satın alırken dikkat edilmesi gerekenleri ele aldık.
Mısır silajında en yüksek besin değerini yakalamak için hasat zamanından depolamaya kadar her aşamaya dikkat edilmelidir:
- Doğru Hasat Zamanı: Mısır tanelerinin ortasındaki "süt çizgisi" yarıya geldiğinde ve bitkideki kuru madde oranı %30-35 civarına ulaştığında hasat yapılmalıdır. Erken hasat çok sulu olur ve besin kaybına yol açar; geç hasat ise sertleşir ve sıkışmaz.
- Parçalama Boyutu: Biçilen mısırların uzunluğu ortalama 1 ila 2 santimetre arasında olmalıdır. Çok büyük parçalar ahırda hayvanlar tarafından seçilir ve çiğnemesi zorlaşır.
- Sıkıştırma (En Kritik Aşama): Silaj çukuruna (sılaj rampasına) dökülen malzeme traktörlerle çok iyi ezilmelidir. İçeride hava kalırsa küflenme ve çürüme başlar. Sıkıştırma biter bitmez üzeri kalın bir silaj brandası ile hava almayacak şekilde kapatılmalı ve üzerine ağırlıklar konmalıdır.
2. Kaliteli Silaj Nasıl Anlaşılır? (Organoleptik Kontrol)
Kendi yaptığınız veya dışarıdan hazır rulo/balya olarak satın alacağınız silajın kalitesini anlamak için şu 3 kritere bakmalısınız:
- Renk: Kaliteli bir mısır silajının rengi zeytin yeşili veya sarımsı yeşil olmalıdır. Koyu kahverengi veya siyah renk, silajın yandığını ve besin değerini kaybettiğini gösterir.
- Koku: İyi fermente olmuş bir silaj, hoş bir turşu kokusuna veya hafif ekşimsi meyve kokusuna sahiptir. Keskin amonyak, çürük yumurta veya sirke gibi ağır kokular silajın bozulduğunu gösterir.
- Doku: Silaj elinize alındığında yapış yapış olmamalı, bitki yapısı ve mısır taneleri net bir şekilde seçilebilmelidir. Küf tabakaları (beyaz, mavi, yeşil tüylenmeler) kesinlikle bulunmamalıdır.
3. Silajın Hayvan Beslemedeki Avantajları
- Yüksek Sindirilebilirlik: Fermantasyon sürecinden geçtiği için hayvanların işkembe organında çok rahat sindirilir.
- Lezzet ve İştah Artışı: Sulu ve aromatik yapısı sayesinde hayvanların yem tüketim iştahını doğrudan yukarı çeker.
- Maliyet Avantajı: Kuru ota kıyasla birim alandan daha fazla besin maddesi elde edilmesini sağlar ve saman bağımlılığını azaltır.
Silaj Yedirirken Dikkat Edilmesi Gerekenler
Silaj açıldıktan sonra hava ile temas ettiği için hızla bozulmaya meyillidir. Bu yüzden çukurdan günlük ihtiyaç kadar, dikey bir kesitle alınmalı ve üzeri hemen tekrar kapatılmalıdır. Ayrıca, çok genç buzağılara ve hamileliğinin son dönemindeki ineklere küflü veya kalitesiz silaj verilmesi zehirlenmelere ve düşüklere (kürtaj) yol açabileceğinden, hijyen kurallarına azami özen gösterilmelidir.
Mehmet Emin Bey merhaba, silaj yapımında hasat zamanı için mısır tanesindeki süt çizgisinin yarıya gelmesi uyarınız tam bir püf noktası, ellerinize sağlık. Bizim bu sene hasat döneminde tarladaki mısırların taneleri çok çabuk sertleşti ve süt çizgisi neredeyse kayboldu. Kuru madde oranı %40'ın üzerine çıktı. Bu şekilde biraz kartlaşmış mısırı silaj çukurunda traktörle ne kadar ezsek de iyi sıkıştırabilir miyiz? İçeride hava kalıp küflenmesini önlemek için üzerine su sıkmak işe yarar mı?
YanıtlaSilOkan Bey merhaba. Kuru madde oranı %40'ı geçen kart mısırlarda sıkıştırma işlemi çok zorlaşır; çünkü bitkinin sap ve yaprakları esnekliğini kaybedip yay gibi geri esner ve içeride sinsi hava boşlukları bırakır. Bu durumda hava almayı engellemek için parçalama boyutunu 1 cm'nin altına indirmek ve sıkıştırma esnasında ton başına yaklaşık 15-20 litre su serperek nemi suni olarak yükseltmek işe yarayacaktır. Ancak sadece düz su sıkmak yerine, fermantasyonu garantiye almak için suya silaj inokulantı (bakteri kültürü) veya melas karıştırarak serpmek çok daha kârlı ve garantili bir sonuç verir.
SilHocam selamlar, yazıda çok genç buzağılara ve gebeliğin son dönemindeki ineklere küflü silaj verilmemesi gerektiğini, zehirlenme ve atık (düşük) yapabileceğini belirtmişsiniz, çok hayati bir uyarı. Silajdaki bu küf mantarlarının inekte yol açtığı hastalığın (listeriosis) belirtileri nelerdir? Ahırda bir ineğin silajdan zehirlendiğini ilk an nasıl anlarız?
YanıtlaSilTarık Bey merhaba. Küflü veya kötü fermente olmuş silajlarda üreyen Listeria monocytogenes bakterisi, hayvanlarda 'Listeriosis' denilen ve doğrudan merkezi sinir sistemini vuran tehlikeli bir hastalığa yol açar. Ahırdaki ilk belirtileri; hayvanda tek taraflı yüz felci (kulaklardan birinin düşmesi, göz kapağının sarkması), kendi ekseni etrafında sürekli dönme hareketi, ağızdan sürekli salya akması ve yem yemeyi reddetmedir. Gebe ineklerde ise plasenta dokusunu tahrip ederek 2-3 gün içinde ani yavru atmalarına (kürtaja) neden olur. Bu semptomları gördüğünüz an o silajı rasyondan tamamen çıkarmalı ve veteriner hekiminizle acil yüksek doz antibiyotik tedavisine başlamalısınız.
SilYazı için teşekkürler. Ben 30 başlık besi ahırım için silajı çukurda yapmak yerine dışarıdan 1 tonluk hazır rulo balya şeklinde satın almak istiyorum. Balyayı satan kişi streç filmin 7 kat sarıldığını ve hava almadığını söylüyor. Bu rulo silaj balyalarını çiftlikte saklarken kuşların veya farelerin streçi delmesini engellemek için nasıl bir koruma yöntemi uygulamalıyız? Tek bir delikten hava alsa koca balya tamamen çöp olur mu?
YanıtlaSilCaner Bey merhaba. 1 tonluk rulo balyalar küçük işletmeler için çok pratiktir ancak dış streç filmin korunması tam bir hassasiyet ister. Kuşların ve farelerin streçi delmesini engellemek için balyaları depoladığınız alanın üzerine mutlaka kalın kuş önleme fileleri (gölgelik fileler) germelisiniz. Balyaların tabanına ise farelerin alttan kemirmesini önlemek için sert paletler koymalı veya etrafına fare kapanları/ilaçları yerleştirmelisiniz. Sorunuzun ikinci kısmına gelirsek; evet, streçte açılacak tek bir serçe parmağı büyüklüğündeki delik bile içeri hava sızdırarak o bölgede hızla oksijenli küflenmeyi (beyaz-yeşil mantarları) başlatır. Eğer erken fark ederseniz delinen yeri hemen özel silaj tamir bantlarıyla hava almayacak şekilde kapatıp, o balyayı ilk sırada tüketmelisiniz.
Sil