Küçükbaş hayvancılıkta toklu besisi (erkek kuzuların kesim ağırlığına ulaştırılması maratonu), kısa sürede nakit akışı sağlayan ve doğru yönetildiğinde yüksek kâr marjı sunan bir üretim modelidir. Ancak büyükbaş besisinde olduğu gibi küçükbaşta da kârlılığı belirleyen en büyük gider kalemi yem maliyetidir. Tokluların işkembe (rumen) yapısı sığırlara göre çok daha hassastır; bu nedenle hızlı kilo almaları için yapılan aşırı tahıl yüklemeleri ani ölümlere (yem çarpması/asidoz) yol açabilir. Bu yazımızda, tokluların hem güvenli hem de en ekonomik şekilde maksimum ağırlığa ulaşmasını sağlayacak rasyon planlarını inceledik.
1. Toklu Besisinde Dönem Yönetimi ve Canlı Ağırlık Hedefleri
Başarılı bir toklu besisi genellikle 60 ila 90 gün arasında sürer. Bu süreçte tokluların günde ortalama 250 ila 400 gram arasında canlı ağırlık artışı göstermesi beklenir. Besi programı iki ana döneme ayrılmalıdır:
- Besiye Alıştırma Dönemi (İlk 15 Gün): Meradan veya annesinden yeni ayrılmış, yoğun kesif yeme alışkın olmayan kuzuların işkembesini koruma aşamasıdır. Bu dönemde rasyonun %50'si kaliteli kaba yemlerden (yonca, kuru ot) oluşmalı, kesif yem (arpa, kuzu büyütme yemi) kademeli olarak artırılmalıdır.
- Yoğun Besi Dönemi (Kalan 45-75 Gün): Hayvanın tamamen et tutması ve karkas randımanının artırılması hedeflenir. Rasyondaki kaba yem oranı %15-20 seviyelerine çekilirken, enerji yoğunluklu kesif yemler ön plana çıkar.
2. Maliyeti Düşüren ve Kilo Aldıran Hammaddeler
Fabrika yemlerinin çuval maliyetini azaltmak için bölgenizde ucuz ve kolay bulunan tahıl kaynaklarına yönelmelisiniz:
- Arpa (Ana Enerji Kaynağı): Küçükbaş besisinin vazgeçilmezidir. Etin rengini ve kalitesini artırır. Ancak un şeklinde değil, mutlaka kırma veya ezme olarak verilmelidir.
- Bonkalite ve Kepek: Rasyonu hem ekonomik hale getirir hem de lif dengesi sağlar.
- Küspeler (Ayçiçeği ve Pamuk Küspesi): Tokluların kas gelişimi için ihtiyaç duyduğu protein açığını kapatır.
3. Örnek Toklu Besi Rasyonu (Hayvan Başına Günlük)
Aşağıda, 30-35 kg ağırlığındaki bir toklunun yoğun besi döneminde günlük tüketmesi gereken dengeli ve ekonomik bir örnek karışım yer almaktadır:
- Arpa Ezmesi: 800 gram (Yüksek enerji)
- Kuzu Besi / Bitirme Yemi (Çuval): 300 gram (Protein ve mineral dengeleyici)
- Kaliteli Yonca Otu (Kıyılmış): 200 gram (Kaliteli kaba yem)
- Buğday Samanı: 150 gram (İşkembe hareketleri ve geviş getirme için)
- Mermer Tozu ve Tuz: 15 gram (İdrar taşı oluşumunu önlemek için kalsiyum dengesi)
4. Küçükbaş Besisinde İdrar Taşı Tehlikesi ve Önlemler
Erkek toklu besisinde en sık karşılaşılan ve hayvan ölümlerine yol açan gizli tehlike, idrar yollarının kalsiyum-fosfor dengesizliği nedeniyle tıkanmasıdır (idrar taşı).
- Çözüm: Rasyonda fosfor oranı (tahıllardan gelen) yüksek olduğunda mutlaka kalsiyum (mermer tozu) takviyesi yapılmalıdır. Ayrıca hayvanların önünde her zaman kesintisiz, temiz ve dondurulmamış su bulunmalıdır. Su içmeyen toklularda idrar taşı oluşumu hızlanır. Rasyona amonyum klorür katılması da bu riski azaltır.
Özetle
Ekonomik bir toklu besisi yapmak, hayvanları sadece saman ve arpa ile aç bırakmak demek değildir. En ucuz kaba yem ile en verimli enerjiyi doğru oranda buluşturmaktır. Yem karma makinesi kullanarak hazırladığınız rasyonu homojen hale getirmek ve hayvanların her gün aynı saatte yem yemesini sağlamak, besi süresini kısaltarak kârlılığınızı doğrudan yukarı taşıyacaktır.
Arpayı un şeklinde vermeyin uyarısı çok doğru. Bizim buralarda değirmende un gibi çektirip hayvana verenler var, sonra hayvanlar şişip kalıyor. Rasyondaki mermer tozu oranını tam tutturmak lazım, idrar taşı büyük bela.
YanıtlaSil35 kilo civarı Merinos toklularım var, verdiğiniz günlük rasyon planını birebir uygulamaya başlayacağım. 60 gün sonra canlı ağırlık artışını buraya yazarım. Maliyetleri düşürmek için tam aradığım rehber olmuş.
YanıtlaSil