Büyükbaş hayvancılık sektöründe sürdürülebilir bir başarı elde etmek, sadece hayvanları iyi beslemekle veya tedavi etmekle mümkün değildir. Hayvancılık aynı zamanda sıkı bir finansal yönetim gerektiren ticari bir işletmedir. Maliyetlerin sürekli dalgalandığı günümüzde, bir besi çiftliğinin kâr mı yoksa zarar mı ettiğini anlamanın tek yolu düzenli kârlılık analizi yapmaktır. Gider kalemlerini doğru analiz eden ve maliyet yönetimini profesyonelce yürüten işletmeler, en zorlu piyasa şartlarında bile ayakta kalmayı başarırlar. Bu yazımızda, besi çiftliklerinde giderlerin nasıl yönetileceğini ve kârlılığın nasıl artırılacağını inceledik.
Bir besi döneminde (ortalama 6-10 ay) cebinizden çıkacak paranın nerelere gittiğini kuruşu kuruşuna bilmeniz gerekir. Genel olarak besi maliyetleri ikiye ayrılır:
- Sabit Giderler: Hayvan sayısından bağımsız olarak her ay düzenli ödenen kalemlerdir. Çiftlik amortismanı (aşınma payı), sürekli personel maaşları, sigorta, vergi ve bakım-onarım giderleri bu gruba girer.
- Değişken Giderler: Doğrudan hayvan sayısına ve besi süresine bağlı olarak değişen giderlerdir. Toplam maliyetin en büyük omurgasını oluştururlar. Canlı hayvan alım bedeli, yem harcamaları, veteriner-ilaç masrafları, elektrik, su ve nakliye giderleri değişkendir.
2. Toplam Maliyetin %70'i: Yem Giderlerinin Yönetimi
Besicilikte kârlılığı kilitleyen en büyük anahtar yem maliyetidir. Toplam işletme giderlerinin neredeyse %70'ini yem oluşturur. Bu kalemi doğru yönetemeyen bir işletmenin kâr etmesi imkansızdır.
- Yem Çevrim Oranı (FCR): Hayvanın 1 kilogram canlı ağırlık alması için kaç kilogram yem tükettiğini gösteren orandır. Kaliteli ırklarda ve doğru rasyonda bu oran düşüktür. Hayvanların yemi israf etmesini (yemlik dışına dökmesini) engelleyecek modern yemlik tasarımları kullanılmalıdır.
- Depolama ve Peşin Alım: Yem hammaddelerini (arpa, mısır, saman) hasat döneminde, fiyatlar en düşük seviyedeyken yıllık olarak peşin satın almak ve doğru depolarda (slolarda) bozulmadan saklamak toplam yem maliyetini %20'ye varan oranda düşürür.
3. Gizli Giderler: Fireler ve Kayıplar
Finansal tablolarda genellikle gözden kaçan ancak kârlılığı doğrudan baltalayan gizli giderler vardır:
- Buzağı/Dana Kayıpları: Hastalık veya bakım hatası nedeniyle ölen tek bir besi danası, sürüdeki diğer 10 hayvanın getireceği tüm kârı alıp götürür.
- Besi Süresinin Uzaması: Hayvan hedef karkas ağırlığına ulaştığı halde piyasa yükselecek beklentisiyle fazladan çiftlikte tutulursa, günlük aldığı kilo yediği yemin maliyetini karşılamaz hale gelir. Hayvanı tam vaktinde kesime göndermek en kârlı stratejidir.
Başarılı Bir Kârlılık Analizi İçin Öneriler
Her besi dönemi başında ve sonunda mutlaka "Canlı Kilogram Maliyeti" hesabı yapılmalıdır. Yani; satın alma fiyatı, tüketilen toplam yem, veterinerlik giderleri ve sabit masraflar toplanmalı, hayvanın kazandığı toplam kiloya bölünmelidir. Çıkan rakam, piyasadaki canlı hayvan satış fiyatının altındaysa işletmeniz doğru yoldadır. Çiftliğinizde excel tabloları veya özel çiftlik yönetim yazılımları kullanarak tüm gelir-gider akışını dijital olarak kayıt altına almak finansal geleceğinizi güvence altına alacaktır.
Mehmet Emin Bey merhaba, hayvancılıkta muhasebe ve finans yönetimi konusuna değinmeniz harika olmuş, ellerinize sağlık. Ben 100 başlık besi ahırımda maliyet hesabı yaparken kaba yemi ve kesif yemi ton olarak kuruşu kuruşuna excel'e giriyorum. Ancak 'Çiftlik Amortismanı' denilen sabit gider kalemini hesaba nasıl dahil edeceğimi tam çözemedim. Ahır binalarının, yem karma römorkunun ve traktörün yıllık aşınma payını besi danası başına maliyete nasıl yansıtmalıyız?
YanıtlaSilHaldun Bey merhaba. Çiftlik amortismanı, besicilerin maliyet tablosunda en çok ihmal ettiği ama uzun vadede sermayeyi eriten gizli bir giderdir. Bunu hesaplamak için basit bir formül uygulayabilirsiniz: Ahır binasının ömrünü 20 yıl, yem karma ve traktör gibi demirbaşların ömrünü ise ortalama 10 yıl kabul edin. Toplam inşaat ve makine yatırım tutarını bu yıllara bölerek yıllık amortisman giderini bulun. Örneğin yıllık toplam aşınma payınız 100.000 TL çıktıysa ve siz yılda 100 baş dana besleyip satıyorsanız, hayvan başına 1.000 TL amortisman sabit gideri eklemeniz gerekir. Canlı kilogram maliyetini hesaplarken bu rakamı değişken giderlerin üzerine mutlaka eklemelisiniz.
SilHocam selamlar, yazıda yem çevrim oranından (FCR) bahsetmişsiniz, bu besiciliğin her şeyi. Piyasada yem fiyatları sürekli yükselirken, kaba yem ve kesif yem dengesini öyle bir ayarlamalıyız ki FCR oranımız şaşmasın. Simental melezlerinde 1 kg canlı ağırlık artışı için harcanan yem miktarını (FCR) ideal olarak kaç kiloda tutmalıyız? Eğer bu oran 8-9 kilolara çıkarsa rasyonda acil olarak neyi değiştirmeliyiz?
YanıtlaSilNihat Bey selamlar. Kaliteli bir Simental melezinde ve doğru hazırlanmış bir rasyonda ideal Yem Çevrim Oranı (FCR) 5,5 ile 6,5 kg arası olmalıdır. Yani hayvan 1 kilo et tutmak için 6 kilo kuru yem maddesi tüketmelidir. Eğer bu oran 8-9 kilolara çıktıysa ciddi bir zarar tablosu başlar. Bunun iki temel nedeni vardır: Ya rasyondaki protein/enerji dengesi bozuktur ve hayvan yemi sindiremeden dışkıyla dışarı atıyorsundur ya da ahırda gizli asidoz veya yoğun parazit enfeksiyonu vardır. FCR yükseldiğinde acil olarak rasyondaki nişasta (arpa) oranını hafifçe geri çekip, işkembe hareketlerini canlandırmak için kaliteli kaba yem (yonca) ve maya takviyelerini artırarak sindirilebilirliği yükseltmelisiniz.
SilYazıda besi süresinin uzamasının kârlılığı baltalayan gizli bir gider olduğu uyarısı o kadar doğru ki. Bizim buralarda besiciler hayvan 550-600 kilo karkasa ulaştığı halde 'haftaya fiyatlar 5 lira yükselecek' diye hayvanı 1 ay daha ahırda tutup fazladan yem yediriyorlar. Büyükbaş hayvancılıkta bir dananın ekonomik olarak pik noktasına ulaştığını, yani yediği yemin artık aldığı kiloyu kurtarmadığını canlı ağırlıkta tam olarak kaç kiloda anlarız?
YanıtlaSilCaner Bey. Piyasa yükselecek beklentisiyle hayvanı ahırda fazladan tutmak besiciliğin en büyük kumarıdır. Büyükbaş besi danalarında ekonomik verimliliğin pik noktası ırkına göre değişmekle birlikte canlı ağırlıkta 580 ile 630 kg arasıdır (ortalama 320-350 kg karkas et). Hayvan bu tonajın üzerine çıktığında artık kas (et) üretmeyi neredeyse durdurur ve tamamen iç yağı ile kabuk yağı sentezlemeye başlar. Yağ üretmek için ise et üretimine kıyasla 4 kat daha fazla enerji ve yem tüketmesi gerekir. Yani hayvan 630 kilodan sonra günde 1,5 kilo alsa bile yediği yem o kilodan çok daha pahalıya patlar. En kârlı strateji, fiyata bakmaksızın hayvanı genetik sınırına ulaştığı an kesime göndermektir.
Sil