Büyükbaş hayvancılık işletmelerinde genellikle göz ardı edilen ancak gizli ekonomik kayıpların en büyük nedenlerinden biri olan unsur ayak ve tırnak sağlığıdır. Besi danaları süreç ilerledikçe çok yüksek canlı ağırlıklara ulaşırlar. Bu devasa gövdeyi taşıyan tırnakların sağlıklı olması, hayvanın refahı ve verimliliği için hayati önem taşır. Ayak yapısı bozulan veya topallayan bir hayvan, acı çektiği için yemliğe gitmek istemez, sürekli yatar ve hızlıca et kaybetmeye başlar. Bu yazımızda, besi sığırlarında ayak sağlığını korumanın ve verim kayıplarını önlemenin yollarını inceledik.

• Tırnak Rotu (Ayak Çürüğü): Bakterilerin tırnak arasındaki yumuşak dokuya yerleşmesiyle oluşan, aşırı kokulu, akıntılı ve şiddetli topallığa neden olan bulaşıcı bir enfeksiyondur.
• Laminitis (Tırnak Canlı Dokusunun İltihabı): Genellikle aşırı arpa veya kesif yem tüketimi (asidoz) sonrasında şekillenen, tırnak tabanında kanamalara ve tırnak şeklinin uzayarak bozulmasına yol açan metabolik bir hastalıktır.
• Ökçe Siğili (Çilek Hastalığı): Tırnağın arka kısmında (ökçede) kırmızı, çileğe benzeyen, hayvana çok ciddi acı veren kronik siğillerdir.

• Yem Tüketiminde Azalma: Hayvan ayağının üzerine basamadığı için günde 10-15 kez gitmesi gereken yemlik yollarına çıkamaz. Yem tüketimi düşen hayvanın besi süresi uzar, günlük ağırlık artışı sıfırlanır.
• İlaç ve Veteriner Giderleri: İlerlemiş tırnak enfeksiyonlarında kullanılacak yüksek doz antibiyotikler ve pansuman malzemeleri ekstra masraf demektir.
• Kondisyon Kaybı ve Erken Kesim: Tedaviye yanıt vermeyen veya tırnağı tamamen düşen hayvanlar hedef tonaja ulaşamadan, zararına mecburi kesime sevk edilir.

1. Ayak Banyolukları (En Etkili Çözüm): Ahır çıkışlarına veya hayvanların her gün geçtiği yollara içi ilaçlı su dolu ayak banyoları yerleştirilmelidir. Suyun içerisine konulacak %5'lik bakır sülfat (göztaşı) veya çinko sülfat karışımları, tırnakları sertleştirir ve bakterileri öldürür. Bu banyolar haftada en az 1-2 kez kullanılmalıdır.
2. Rutin Tırnak Kesimi (Fonksiyonel Tırnak Bakımı): Hayvanların tırnakları beton zeminde doğal olarak aşınsa da bazen oransız uzayabilir. Yılda en az bir veya iki kez, uzman "tırnak trimcileri" veya veteriner hekimler tarafından tırnaklar fonksiyonel olarak kesilmeli, düzeltilmelidir.
3. Zemin Kuruluğu: Tırnakların mikrop kapmasındaki en büyük etken dışkı ve idrarın tırnağı yumuşatmasıdır. Ahır zeminleri her zaman kuru tutulmalı, gübre sıyırıcılar tıkır tıkır çalışmalıdır.