Brusella hastalığı, başta sığır, koyun ve keçiler olmak üzere çeşitli hayvanlarda üreme sistemi sorunlarına ve özellikle gebeliğin ilerleyen dönemlerinde yavru atmaya neden olabilen, insanlara da bulaşabilen bakteriyel bir hastalıktır. Hastalık halk arasında Malta humması, Akdeniz humması veya dalgalı humma gibi isimlerle de bilinir.
Bruselloz, hayvancılık işletmeleri açısından yalnızca hayvan sağlığı bakımından değil, aynı zamanda sürü verimliliği, damızlık kayıpları, süt üretimi ve insan sağlığı açısından da önem taşır.
Hastalığın kontrolünde sürüye enfekte hayvanların girişinin önlenmesi, şüpheli hayvanların veteriner hekim tarafından değerlendirilmesi, resmi kontrol programlarına uyulması, uygun aşılama ve biyogüvenlik uygulamaları büyük önem taşır.
Brusella hastalığı, Brucella cinsine ait bakterilerin neden olduğu bulaşıcı bir hastalıktır. Hayvanlarda özellikle üreme sistemi üzerinde etkili olur ve gebelik döneminde yavru atma, döl tutma problemleri ve bazı durumlarda kısırlık gibi ekonomik açıdan önemli sonuçlara yol açabilir.
Sığırlarda, koyunlarda ve keçilerde hastalık farklı klinik belirtiler gösterebilse de en dikkat çekici bulgulardan biri gebeliğin ilerleyen dönemlerinde görülen yavru atmadır.
Hastalığın önemli özelliklerinden biri, bazı hayvanların belirgin bir hastalık belirtisi göstermeden bakteriyi taşıyabilmesi ve çevreye saçabilmesidir. Bu nedenle yalnızca dış görünüşe bakılarak sürünün bruselladan ari olduğu söylenemez.
Brusella aynı zamanda zoonotik, yani hayvanlardan insanlara bulaşabilen hastalıklardan biridir.
Brusella Hastalığına Neden Olan Etken
Brusellaya Brucella bakterileri neden olur. Farklı Brucella türleri farklı hayvan türleriyle ilişkili olabilir.
Özellikle sığır, koyun ve keçilerin yetiştirildiği işletmelerde hastalığın kontrol altında tutulması önemlidir. Enfekte hayvanların özellikle doğum veya yavru atma sırasında çevreye saçtığı materyaller bulaşma açısından önem taşır.
Brucella bakterileri;
- Atık yavru,
- Yavru zarları,
- Doğum sıvıları,
- Vajinal akıntılar,
- Süt,
- Enfekte hayvanların bazı vücut salgıları
aracılığıyla çevreye yayılabilir.
Bu nedenle doğum ve yavru atma olaylarının gerçekleştiği alanlarda biyogüvenlik kurallarına uyulması gerekir.
Sığırlarda Brusella Belirtileri
Sığırlarda brusellanın en önemli belirtilerinden biri gebeliğin ilerleyen dönemlerinde yavru atılmasıdır.
Bunun yanında;
- Döl tutma problemleri,
- Tekrarlayan üreme sorunları,
- Süt veriminde düşüş,
- Doğum sonrası rahim enfeksiyonları,
- Plasentanın atılamaması,
- Buzağının zayıf doğması veya kaybedilmesi
gibi sorunlar görülebilir.
Ancak her enfekte hayvanda aynı belirtilerin görülmesi beklenmez. Bazı hayvanlar klinik olarak normal görünebilir.
Koyun ve Keçilerde Brusella Belirtileri
Koyun ve keçilerde de brusella özellikle üreme problemleri ve yavru atma ile kendini gösterebilir.
Hastalığın görüldüğü sürülerde;
- Gebeliğin ilerleyen dönemlerinde yavru atma,
- Zayıf yavru doğumları,
- Kısırlık veya döl tutma problemleri,
- Doğum sonrası komplikasyonlar,
- Erkek hayvanlarda üreme organlarıyla ilgili sorunlar
ortaya çıkabilir.
Özellikle sürüde daha önce görülmeyen şekilde çok sayıda yavru atma meydana gelmesi önemli bir uyarı işaretidir.
Bu tür durumlarda hayvanların gelişigüzel ilaçlanması yerine veteriner hekime başvurularak gerekli numune, laboratuvar ve sürü değerlendirmelerinin yapılması gerekir.
Brusellanın Hayvanlar Arasında Bulaşma Yolları
Brusellanın sürü içinde yayılmasında doğum ve yavru atma materyalleri önemli rol oynar.
Enfekte bir hayvanın;
- Atık yavrusu,
- Yavru zarları,
- Doğum sıvıları,
- Vajinal akıntıları,
- Sütü,
- Kontamine yem ve su kaynakları
bulaşmada rol oynayabilir.
Özellikle doğum veya yavru atma sırasında çevreye çok miktarda bakteri saçılabileceğinden, bu materyallerin kontrolsüz şekilde çevrede bırakılması sürü açısından ciddi bir biyogüvenlik riski oluşturabilir.
Hayvanların birbirleriyle temasının yanı sıra kontamine ekipman, giysi, çizme ve işletme araçları da uygun hijyen sağlanmadığında bulaşmada rol oynayabilir.
Brusellanın İnsanlara Bulaşması
Brusella insanlara da bulaşabilen önemli bir zoonozdur. İnsanlarda meydana gelen hastalık bruselloz olarak adlandırılır.
İnsanlara bulaşma özellikle;
- Enfekte hayvanlarla doğrudan temas,
- Doğum veya yavru atma materyallerine temas,
- Enfekte hayvanların salgıları,
- Pastörize edilmemiş süt,
- Çiğ sütten üretilmiş ürünler
üzerinden gerçekleşebilir.
Hayvancılık işletmelerinde çalışanlar, veteriner hekimler, hayvan bakıcıları, mezbaha çalışanları ve enfekte hayvanlarla temas eden diğer kişiler daha dikkatli olmalıdır.
İnsanlarda bruselloz; ateş, terleme, halsizlik, baş ağrısı, eklem ve kas ağrıları gibi farklı belirtilerle ortaya çıkabilir. Belirtiler başka hastalıklarla da karışabileceğinden tanı için sağlık kuruluşuna başvurulması gerekir.
Brusella Hastalığından Korunma
Bruselladan korunmanın temelini biyogüvenlik ve resmi kontrol programlarına uyum oluşturur.
İşletmelerde;
- Sürüye kontrolsüz hayvan alınmamalı,
- Yeni alınacak hayvanların sağlık durumu araştırılmalı,
- Gerekli veteriner kontrolleri yaptırılmalı,
- Şüpheli hayvanlar diğerlerinden ayrılmalı,
- Yavru atan hayvanlar ve doğum materyalleri kontrollü şekilde ele alınmalı,
- Ahır ve ekipmanların temizliğine dikkat edilmeli,
- Hayvanların sağlık kayıtları düzenli tutulmalı,
- Yetkili kurumların aşılama ve kontrol programlarına uyulmalıdır.
Özellikle işletmeye yeni hayvan alınırken yalnızca hayvanın dış görünüşüne güvenilmemelidir. Sağlıklı görünen bir hayvan da bazı enfeksiyonları taşıyabilir.
Sürüye Yeni Hayvan Alınırken Dikkat Edilmesi Gerekenler
Sürüye dışarıdan hayvan katılması, birçok bulaşıcı hastalıkta olduğu gibi brusella açısından da önemli bir risk oluşturabilir.
Yeni hayvan satın alınırken;
Hayvanların doğrudan mevcut sürüye katılması yerine işletmenin veteriner hekimi tarafından uygun görülen karantina ve kontrol uygulamaları yapılmalıdır.
Yeni hayvanların sağlık durumuyla ilgili şüphe varsa sürüye karıştırılmadan önce veteriner hekime danışılmalıdır.
Bu uygulama yalnızca bruselladan değil, işletmeye taşınabilecek diğer bulaşıcı hastalıklardan korunma açısından da önemlidir.
Atık Yapan Hayvanlarda Alınması Gereken Önlemler
Sürüde bir hayvanın yavru atması önemli bir durumdur. Özellikle birden fazla hayvanda benzer vakaların görülmesi, bulaşıcı hastalık ihtimalini gündeme getirir.
Yavru atan hayvan mümkün olduğunca diğer hayvanlardan ayrılmalı ve veteriner hekime haber verilmelidir.
Atık yavru, yavru zarları ve doğum materyalleri çıplak elle tutulmamalıdır. Temas sırasında uygun koruyucu eldiven, çizme ve iş kıyafetleri kullanılmalıdır.
Atık materyallerin çevreye, yemlere veya su kaynaklarına karışması önlenmelidir.
İşletme sahibinin kendi başına hastalık teşhisi koyması veya hayvanlara rastgele ilaç uygulaması doğru değildir. Gerekli işlemler veteriner hekim ve ilgili resmi kurumların yönlendirmesiyle gerçekleştirilmelidir.
Ahır ve Ekipmanların Temizliği ve Dezenfeksiyonu
Brusella şüphesi bulunan işletmelerde çevresel hijyen büyük önem taşır.
Ahır, doğum bölmeleri, ekipmanlar ve hayvanların temas ettiği yüzeyler uygun şekilde temizlenmelidir.
Dezenfeksiyon işleminden önce yüzeylerdeki organik materyalin mümkün olduğunca uzaklaştırılması gerekir. Kullanılacak dezenfektanın türü, konsantrasyonu ve uygulama süresi ürünün talimatlarına ve veteriner hekimin önerisine uygun olmalıdır.
Sağım ekipmanları da düzenli olarak temizlenmeli ve uygun şekilde dezenfekte edilmelidir.
Ayrıca çalışanların çizme ve iş kıyafetleri işletmeler arasında hastalık taşınmasına neden olmayacak şekilde yönetilmelidir.
Süt ve Süt Ürünlerinde Brusella Riski
Brusellanın insanlara bulaşmasında çiğ süt ve çiğ sütten yapılan ürünler önemli bir risk oluşturabilir.
Bu nedenle tüketicilerin güvenilir ve mevzuata uygun şekilde üretilmiş süt ve süt ürünlerini tercih etmesi önemlidir.
Çiğ sütün doğrudan tüketilmesi yerine uygun pastörizasyon veya ısıl işlem uygulanmış sütlerin tercih edilmesi, zoonotik hastalıkların önlenmesi açısından önem taşır.
Özellikle ev yapımı peynir, kaymak, tereyağı ve benzeri ürünlerin üretiminde kullanılan sütün güvenliği göz ardı edilmemelidir.
Süt ürünlerinin güvenli hazırlanması kadar, üretim sırasında kullanılan ekipmanların temizliği ve hijyeni de önemlidir.
Brusella Şüphesinde Ne Yapılmalı?
İşletmede;
- Tekrarlayan yavru atmalar,
- Gebelik kayıpları,
- Döl tutma problemleri,
- Sürüde ani üreme sorunları
gibi durumlar görülüyorsa brusella da olası nedenler arasında değerlendirilmelidir.
Ancak bu belirtiler yalnızca brusellaya özgü değildir. Bu nedenle kesin teşhis için veteriner hekim tarafından değerlendirme yapılması gerekir.
Brusella şüphesinde hayvanların kontrolsüz şekilde başka işletmelere satılması, başka sürülerle birleştirilmesi veya hayvanların farklı bölgelere taşınması doğru değildir.
Türkiye'de brusella ile ilgili bildirim, kontrol, aşılama, hayvan hareketleri ve işletmelerde uygulanacak işlemler güncel mevzuat ve resmi veteriner hizmetleri kapsamında değerlendirilmelidir.
Brusella Hastalığında Belirti ve Korunma Özeti
Aşağıdaki tablo, makaledeki temel bilgilerin kısa bir özetidir.
| Konu | Temel Bilgi | Dikkat Edilmesi Gereken |
|---|---|---|
| Hastalık | Brucella bakterilerinin neden olduğu bulaşıcı hastalıktır. | Hayvan ve insan sağlığı açısından önemlidir. |
| Sığırlarda | Yavru atma ve üreme problemleri görülebilir. | Tekrarlayan vakalarda sürü değerlendirilmelidir. |
| Koyun ve keçilerde | Yavru atma ve üreme sorunları görülebilir. | Veteriner hekim değerlendirmesi yapılmalıdır. |
| İnsanlara bulaşma | Enfekte hayvanlar ve pastörize edilmemiş ürünler risk oluşturabilir. | Koruyucu ekipman ve güvenli gıda uygulamaları önemlidir. |
| Korunma | Biyogüvenlik, kontrol ve resmi programlara uyum. | Sürüye kontrolsüz hayvan sokulmamalıdır. |
Sonuç
Brusella, hayvancılık işletmeleri açısından hem hayvan sağlığı hem de insan sağlığı bakımından önem taşıyan bulaşıcı bir hastalıktır.
Özellikle sürüde görülen tekrarlayan yavru atma olayları dikkate alınmalı ve nedeninin belirlenmesi için veteriner hekim desteği alınmalıdır.
Hastalığın kontrolünde en önemli yaklaşım, enfekte hayvanların ve bulaşma kaynaklarının belirlenmesi, sürüye hastalık girişinin önlenmesi, uygun biyogüvenlik uygulamalarının yapılması ve resmi kontrol programlarına uyulmasıdır.
Hayvan yetiştiricilerinin yalnızca hastalık ortaya çıktıktan sonra değil, hastalık işletmeye girmeden önce koruyucu önlemleri alması daha etkilidir.
Brusella aynı zamanda insanlara bulaşabildiğinden, hayvanlarla çalışan kişilerin kişisel koruyucu ekipman kullanması ve çiğ süt ile çiğ süt ürünlerinin tüketiminden kaçınması önemlidir.
Veteriner Hekim ve Resmi Kurum Uyarısı
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Brusella şüphesi bulunan hayvanlarda teşhis, numune alma, laboratuvar değerlendirmesi, aşılama, hayvan hareketleri, karantina ve diğer resmi işlemler yetkili veteriner hekimler ve ilgili resmi kurumların güncel uygulamaları doğrultusunda yürütülmelidir.
Hayvan sahipleri, işletmelerinde yavru atma veya başka bir bulaşıcı hastalık şüphesi gördüklerinde kendi başlarına teşhis koymamalı ve veteriner hekim önerisi olmadan ilaç veya antibiyotik kullanmamalıdır.
İnsanlarda ateş, terleme, halsizlik, eklem ağrısı veya brusella ile temas sonrasında ortaya çıkan benzer belirtiler bulunması halinde bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
Önemli Not
Bu yazının temelini oluşturan eski içerik 29 Eylül 2009 tarihinde Besiciftligi.com'da yayımlanan bilgilerden oluşmaktadır. Günümüzde hayvan hastalıklarının bildirimi, aşılama programları, hayvan hareketleri ve resmi kontrol uygulamaları değişebileceğinden, eski metindeki uygulamalar güncel mevzuat yerine geçmez.
Besiciftligi.com, hayvan yetiştiricilerine doğru ve güvenilir bilgi sunmayı amaçlar; ancak hastalık şüphesi bulunan hayvanlarda nihai değerlendirme veteriner hekim tarafından yapılmalıdır.


Hiç yorum yok