Büyükbaş hayvancılıkta kâr veya zarar, daha hayvanı çiftliğe satın alırken belirlenir. Yanlış, hasta veya besi performansına uygun olmayan bir danayı satın almak, aylarca harcayacağınız yem paralarının boşa gitmesine neden olur. Besicilikte başarıya ulaşmak ve yüksek canlı ağırlık artışı elde etmek için hayvan seçiminde şu 7 kritik püf noktaya mutlaka dikkat etmelisiniz:
Besiye alınacak dananın etçi veya kombine bir ırktan (Simental, Şarole, Limuzin, Angus veya bunların melezleri) olması gerekir. Yerli ırklar veya sütçü yönü ağır basan Holstein (Siyah Alaca) ırkı danaların yemden yararlanma oranı düşüktür. Genetik potansiyeli yüksek olan hayvanlar, verdiğiniz yemi hızla ete dönüştürür.
2. Yaş ve Canlı Ağırlık Dengesi
Besi için en ideal başlangıç dönemi, danaların 6 ila 9 aylık olduğu dönemdir. Bu dönemdeki hayvanların iskelet ve kas sistemi hızla gelişmeye müsaittir. Çiftliğe alınacak danaların ortalama 200-250 kg canlı ağırlıkta olması, besi süresinin optimize edilmesi ve maliyetlerin dengelenmesi açısından en doğru tercihtir.
3. İskelet Yapısı ve Beden Genişliği
Dananın dış görünüşü (konformasyonu) onun ne kadar et tutabileceğini gösterir. Seçim yaparken göğüs kafesi geniş, sırt hatları düz, arkadan bakıldığında kalça kısmı dolgun olan hayvanları tercih etmelisiniz. Gerdanı sarkık, bacakları gövdesine göre çok ince veya çok uzun olan hayvanların besi performansı genellikle düşük kalır.
4. Canlılık, Bakışlar ve Sağlık Belirtileri
Sağlıklı bir besi danası canlı, çevresine karşı duyarlı ve hareketli olmalıdır. Gözleri parlak, tüyleri mat değil pürüzsüz ve yatık olmalıdır. Çiftliğe girmeden önce gözlerinde veya burnunda akıntı olan, öksüren, halsiz duran veya sürekli yatan hayvanlar kesinlikle sürüye dahil edilmemelidir.
5. Ayak ve Tırnak Sağlığı
Besi hayvanları süreç ilerledikçe çok yüksek ağırlıklara ulaşacaktır. Bu ağırlığı taşıyacak olan ayakların ve tırnakların kusursuz olması şarttır. Topallayan, tırnak yapısı bozuk, eklemlerinde şişlik olan danalar besi sürecinde yemliğe gitmekte zorlanır. Hareketsiz kalan hayvanın iştahı azalır ve et verimi düşer.
6. Menşei ve Geçmiş Bilgisi (Aşı Durumu)
Danaların hangi bölgeden ve hangi çiftlikten geldiği çok önemlidir. Mümkünse aşı takvimi düzenli uygulanmış, annesinden yeterli kolostrum (ağız sütü) almış hayvanlar seçilmelidir. Ani bölge ve iklim değişiklikleri hayvanlarda nakliye stresine ve solunum yolu hastalıklarına yol açabileceğinden, yerli pazarlardan veya bilinen işletmelerden alım yapmak riski azaltır.
7. Sürü Uyumu ve Davranış Özellikleri
Çok agresif, sürekli hırçınlık yapan veya tam aksine sürüden tamamen dışlanan aşırı ürkek danalar besi ahırında huzursuzluk yaratır. Stres, büyükbaş hayvanlarda yem tüketimini doğrudan düşüren bir etkendir. Sakin tabiatlı ama yem yeme iştahı yüksek olan danalar, her zaman daha hızlı kilo alır.
Özetle
Besi danası alırken sadece fiyata odaklanmak en büyük hatadır. Ucuz ama kalitesiz bir dana, pahalı ama kaliteli bir danadan çok daha fazla yem tüketecek ve size zarar ettirecektir. Alırken kazanmak için yukarıdaki 7 maddeyi bir rehber olarak kullanmalı, gerekirse alım esnasında bir veteriner hekimden profesyonel destek almalısınız.
Mehmet Emin Bey merhaba, yazı çok doğru bir noktaya parmak basmış, elinize sağlık. Ben genelde hayvan pazarlarından canlı ağırlığı 180-200 kg civarında olan yerli sığır veya Holstein danaları fiyatı ucuz diye topluyordum. Yazınızda etçi ırkların ve melezlerinin daha kârlı olduğunu belirtmişsiniz. Holstein besisinde rasyonu çok güçlü tutsak bile etçi ırklar kadar günlük canlı ağırlık artışı yakalayamaz mıyız? Sütçü ırk besisinde en büyük dezavantajımız ne olur?
YanıtlaSil"Hüseyin Bey merhaba. Holstein (Siyah Alaca) danaları sütçü genetiğe sahip olduğu için yedikleri yemin enerjisini kas (et) yapmaktan ziyade kemik ve iç yağ gelişimine harcarlar. Ne kadar güçlü rasyon verirseniz verin, bir Simental veya Şarole gibi yemi ete dönüştürme oranını (yemden yararlanmayı) yakalayamazlar. Holstein besisinde günlük canlı ağırlık artışı ortalama 900-1100 gramda kalırken, etçi melezlerde bu rakam rahatlıkla 1400-1600 gramı bulur. Ayrıca Holstein'ın karkas et randımanı %50 civarındayken, etçi ırklarda %60'ın üzerindedir. Yani ucuz alırken harcayacağınız ekstra yem faturasıyla aslında zarar etmiş olursunuz.
SilHocam selamlar, doğu illerinden batıya kurbanlık veya besi için dana sevk ederken yaşadığımız en büyük bela nakliye stresi ve peşinden gelen yaygın nakliye hastalığı (shipping fever). Hayvanlar yoldan gelip ahıra girdikten 3-4 gün sonra hemen öksürmeye ve ateşlenmeye başlıyor. Sürüye dahil etmeden önce bu nakliye stresini azaltmak ve solunum yolu hastalıklarını (BRD) önlemek için ilk gün ahırda nasıl bir karantina veya besleme programı uygulamalıyız?
YanıtlaSilMurat Bey selamlar. Nakliye hastalığı (Shipping Fever) uzun yolculuklarda bağışıklığı çöken hayvanların kabusudur. Uzun yoldan gelen danaları doğrudan eski sürünün içine asla salmayın. İlk 10-15 gün ayrı bir karantina bölmesinde tutulmalıdırlar. Ahıra girdikleri ilk gün önlerine kesinlikle ağır kesif yem (arpa, fabrika yemi) koymayın; işkembeleri kilitlenir. İlk gün sadece kaliteli kuru ot, yonca ve temiz su verilmelidir. Suyun içine elektrolit ve vitamin takviyeleri eklemek stresi hızla düşürür. Ayrıca yoldan inen hayvanlara veteriner hekim kontrolünde ilk gün koruyucu uzun etkili (LA) antibiyotik ve bağışıklık güçlendirici aşı/serum uygulaması yapmak solunum yolu enfeksiyonlarını (BRD) başlamadan engeller.
SilYazıda dananın iskelet yapısı ve arkadan bakıldığında kalça dolgunluğu uyarınız çok önemli. Piyasada bazen dış görünüşü çok etli, yuvarlak ve tombul duran ama aslında kemik yapısı (iskeleti) çok dar olan danalar denk geliyor. Bu tarz erken yağlanmış tombul hayvanları ahırda besiye devam ettirdiğimizde neden karkas randımanı düşük çıkıyor? Alırken aldanmamak için iskelet genişliğini tam olarak nasıl tartarız?
YanıtlaSilMerhaba Ahmet Bey. Çok profesyonel bir konuya değinmişsiniz. Bahsettiğiniz hayvanlar halk arasında 'bodur' veya 'erken yaşta yağlanmış' hayvanlardır. Eğer dananın iskelet çatısı (göğüs kafesi genişliği, kürek kemikleri arası mesafe) darsa, o hayvanın et taşıyacak kapasitesi (hacmi) yoktur. Hayvan genetik sınırına erken ulaşır ve kas yerine yağ dokusu biriktirmeye başlar. Yağ ise karkas kesiminde çöpe gider ve randımanı düşürür. Alım yaparken hayvanın boyundan ziyade göğüs derinliğine, ön bacaklarının arasındaki mesafenin genişliğine ve arkadan bakıldığında sağrı (kalça) kemiklerinin birbirine olan uzaklığına bakın. İskeleti geniş olan hayvan, besi sürecinde 600-700 kilolara kadar hiç yağlanmadan sürekli kas üretebilir.
SilHarika bir yazı olmuş, elinize sağlık Mehmet Bey. Alırken kazanmak lafının ne kadar doğru olduğunu bu sektörde bizzat tecrübe etmiş biri olarak söylüyorum. Etçi ırkların yemden yararlanma oranı ile yerli/sütçü ırklar arasındaki farkı rasyonla kapatmaya çalışmak sadece yem fabrikasını zengin ediyor. Ahırına ilk defa dana bağlayacak her üreticinin bu 7 maddeyi çıktı alıp cebine koyması lazım. Başarılarınızın devamını dilerim.
YanıtlaSilEmeğinize sağlık hocam. 7. maddedeki sürü uyumu ve stres faktörü gerçekten çok kritik. İştahı iyi olan ama sürekli hırçınlık yapıp ahırdaki diğer hayvanları rahatsız eden bir iki dana, tüm padoğun yem tüketimini ve huzurunu bozuyor. Canlı ağırlık artışını doğrudan etkileyen bir durum. Hayvan seçerken sadece fiziksel özelliklerine değil, padok içindeki hareketlerine ve sakinliğine de bakmak tecrübeyle sabit büyük bir kazanç sağlıyor. Paylaşım için teşekkürler.
YanıtlaSil