Kümes hayvancılığında, özellikle gezen tavuk çiftliklerinde işletmenin kârlılığını belirleyen en temel ölçek "Pik Noktası" yani sürünün ulaştığı maksimum yumurta verim yüzdesidir. Büyük umutlarla kurulan kümeslerde bazen rasyon hataları, bazen de çevre şartları nedeniyle yumurta verimi aniden %40-50 seviyelerine düşebilir. Sürdürülebilir bir kazanç için bu oranı %85-90 civarında tutmak gerekir.
Tavukların yumurta verimini doğal ve teknik yöntemlerle zirveye çıkarmak, kabuk kalitesini artırmak ve verim düşüşlerini önlemek için yapılması gerekenleri bu rehberde adım adım inceliyoruz.
Biz de kendi kümesimizde kış aylarında zaman ayarlı priz kullanarak ışığı 16 saate sabitledik ve verim düşüşünün önüne geçtik.
1. Işık Yönetimi: Yumurtlamayı Tetikleyen En Kritik Faktör
Tavukların üreme sistemi ve yumurtlama hormonu (görme sinirleri vasıtasıyla) doğrudan ışığa bağlıdır. Gün ışığının azaldığı sonbahar ve kış aylarında yapay aydınlatma yapılmazsa yumurta verimi bıçak gibi kesilir.
- Toplam Işık Süresi: Yumurtlama dönemindeki bir tavuğun günlük 16 saat kesintisiz ışık görmesi şarttır.
- Yapay Aydınlatma: Doğal gün ışığı (örneğin kışın 10 saat) bittikten sonra, kümes içi lambalar yardımıyla 6 saat daha aydınlatma yapılarak toplam süre 16 saate tamamlanmalıdır.
- Işık Şiddeti ve Rengi: Kümes içinde metrekareye yaklaşık 3-4 watt ışık düşmelidir. Tavukları strese sokmayan sıcak sarı veya turuncu tonlarındaki LED lambalar tercih edilmelidir. Işık süresi asla aniden artırılmamalı, haftada 15-30 dakika şeklinde kademeli yükseltilmelidir.
2. Yumurta Yemi Rasyonu ve Kalsiyum Dengesi
Tavuklar her gün kendi vücut ağırlıklarına oranla devasa bir üretim yaparlar. Bu yüzden yetersiz beslenen tavuk hızla zayıflar ve yumurtlamayı durdurur.
- Günlük Yem Tüketimi: Yumurtlayan yetişkin bir tavuk (ırkına göre) günde ortalama 110 - 125 gram yüksek kaliteli yumurta geliştirme yemi tüketmelidir.
- Protein İhtiyacı: Yumurta dönemindeki rasyonun protein oranı %16,5 - %17,5 seviyesinde olmalıdır. Düşük protein, yumurta boyutunun küçülmesine ve verimin düşmesine neden olur.
- Mermer Tozu ve İstiridye Kabuğu (Kalsiyum): Bir yumurta kabuğunun neredeyse tamamı kalsiyumdur. Tavukların kabuk oluştururken kendi kemiklerindeki kalsiyumu tüketmemesi için yemlerine mutlaka mermer tozu veya ince kırılmış istiridye kabuğu eklenmelidir. Kalsiyum eksikliği, kümeste "kılavuz yumurta" (kabuksuz/zar şeklinde yumurta) oluşumuna yol açar.
3. Kümes Sıcaklığı ve "Isı Stresi" Yönetimi
Tavuklar ter bezleri olmadığı için sıcak havalara karşı aşırı hassastırlar. Kümes içi sıcaklık değerleri yumurta kalitesini doğrudan etkiler.
- İdeal Sıcaklık Aralığı: Kümes içi sıcaklığın 18°C ile 24°C arasında olması mükemmel verim sağlar.
- Sıcaklık Stresi (+30°C): Hava sıcaklığı 30 derecenin üzerine çıktığında tavuklar kanatlarını açıp hızlı nefes almaya (hızlı soluk alıp verme) başlarlar. Bu esnada yem tüketimleri %20-30 azalır ve yumurta verimi çöker. Yaz aylarında kümes havalandırma fanları aktif çalıştırılmalı ve açık meralarda gölgelik alanlar oluşturulmalıdır.
- Soğuk Etkisi: Sıcaklık 10 derecenin altına düştüğünde ise tavuklar ısınmak için daha fazla yem tüketirler ancak bu enerjiyi yumurtaya değil, vücut ısılarını korumaya harcarlar.
4. Gurk Olma Eğilimi ve Stres Faktörleri
Tavuklar ürkek hayvanlardır. Kümesteki ani değişiklikler, gürültü veya fizyolojik değişimler üretimi baltalar.
- Gurk Tavukların Ayrılması: Tavukların kuluçkaya yatma (gurk olma) içgüdüsü başladığında yumurtlama durur. Follukta sürekli oturan, yaklaşıldığında kabaran ve ses çıkaran tavuklar derhal kümesten uzaklaştırılmalı, ışık alan ve altı serin farklı bir bölmeye alınarak gurkluktan çıkarılmalıdır.
- Temiz ve Kesintisiz Su: Bir yumurtanın %65'i sudur. Tavukların önündeki su sadece birkaç saat bile tükenirse, bu durum o haftaki yumurta veriminde %20'lik bir düşüşe neden olur. Sular her zaman taze, temiz ve serin olmalıdır.
Özet: Yumurta Verimi Optimizasyon Tablosu
| Sorun / Belirti | Muhtemel Neden | Çözüm Müdahalesi |
|---|---|---|
| Yumurtanın kabuksuz (zar) çıkması | Akut Kalsiyum Eksikliği | Yeme mermer tozu veya istiridye kabuğu ekle |
| Kışın verimin aniden düşmesi | Yetersiz Işık Süresi | Yapay aydınlatma ile süreyi 16 saate sabitle |
| Yumurta boyutunun küçülmesi | Rasyonda Düşük Protein | %17 proteinli kaliteli yumurta yemine geç |
| Tavukların yem yememesi, halsizlik | Isı Stresi (Yüksek Sıcaklık) | Kümes fanlarını aç, meralara gölgelik yap |
Kışın verimim %40'a düşmüştü, buradaki tavsiyeye uyup zaman ayarlı prizle aydınlatmayı 16 saate çıkardım. İki hafta içinde kümes resmen canlandı, verim %80'i geçti. Işık bu işin her şeyiymiş.
YanıtlaSilKabuksuz yumurta sorunu yüzünden çok fire veriyordum, meğer yemde kalsiyum eksikmiş. İnce kırılmış istiridye kabuğu vermeye başladım, kabuklar taş gibi oldu. Çok net ve faydalı bir yazı.
YanıtlaSilIşıklandırma süresi uyarınız üzerine kümese zaman ayarlı röle taktım ve süreyi 16 saate çıkardım. Sorum şu; akşam hava karardıktan sonra ışıklar aniden sönünce tavuklar karanlıkta kalıp tüneklerine çıkamıyor, yerde yatıyorlar. Bunun pratik bir çözümü var mıdır?
YanıtlaSilÇok haklısınız Salih Bey, ani kararma tavuklarda strese yol açar. Biz bu sorunu çözmek için kümese iki kademeli ışık sistemi kurduk. Ana floresanlar sönmeden 15 dakika önce loş, düşük wattlı sarı bir gece lambası devreye giriyor. Tavuklar havanın karardığını anlayıp hemen tüneklerine tırmanıyor. Size de bu yöntemi kesinlikle tavsiye ederim.
Sil