Büyükbaş hayvancılıkta verimliliği artıran en görünmez etken ahır konforudur. Hayvanlar zamanlarının büyük kısmını ahır içinde yatarak, yem yiyerek ve geviş getirerek geçirirler. Kötü tasarlanmış, havasız ve zemini sürekli ıslak olan barınaklar; akciğer hastalıklarından ayak çürüklerine kadar birçok sağlık problemine davetiye çıkarır. Ahır yönetiminde et ve süt verimini doğrudan etkileyen iki temel unsur olan doğru havalandırma sistemlerini ve taban temizliği standartlarını bu yazımızda ele aldık.
1. Doğru Ahır Havalandırması Nasıl Olmalı?
Büyükbaş hayvanlar, solunumları ve gübreleri yoluyla ortama sürekli olarak yüksek miktarda nem, karbondioksit ve amonyak gazı salarlar. Bu gazların içeride birikmesi hayvanların bağışıklık sistemini çökerterek zatürre (BRD) vakalarını tetikler.
- Cereyan (Hava Akımı) Hatası: Havandırmada amaç ahırı rüzgarlı yapmak değil, içerideki kirli havayı temiz havayla değiştirmektir. Hayvanların doğrudan üzerine vuran soğuk rüzgarlar (cereyan) hayvanı anında hasta eder. Hava sirkülasyonu hayvan seviyesinin yukarısından olmalıdır.
- Doğal Havalandırma: Ahırların çatı sırtında havalandırma boşlukları (fenerler) bulunmalıdır. Isınan kirli hava yükselerek bu fenerlerden dışarı çıkarken, yan duvarlardaki pencerelerden içeri temiz hava girmelidir.
- Fan Desteği: Özellikle yaz sıcaklarında ahır içi hava hareketini sağlamak ve hayvanların sıcaklık stresine girmesini önlemek için büyük hacimli helikopter fanlar veya tünel havalandırma fanları kullanılmalıdır.
2. Taban Temizliği ve İdeal Zemin Yapısı
Zeminin sürekli çamurlu, dışkılı ve idrarlı kalması, tırnakların yumuşamasına ve bakterilerin tırnak aralarına yerleşerek ayak hastalıklarına (tırnak rotu, dermatitis) yol açmasına neden olur.
- Beton Kalitesi ve Eğim: Ahır zemin betonu hayvanların kayıp düşmeyeceği şekilde hafif dişli (pürüzlü) olmalıdır. İdrarın birikmeden akması için gübre kanalına doğru %1.5 - %2 oranında ideal bir eğim verilmelidir.
- Otomatik Sıyırıcılar: Modern besi çiftliklerinde zemin temizliği için otomatik gübre sıyırıcıları tercih edilir. Bu sıyırıcılar günde en az 4-6 kez çalışarak zemindeki gübreyi sıyırmalı ve hayvanların sürekli temiz zemine basmasını sağlamalıdır.
- Altlık ve Konfor Alanı: Hayvanların yattığı yerlerin kuru kalması şarttır. Bu alanlarda kauçuk hayvan yatakları kullanılmalı veya düzenli olarak kuru saman/çeltik kavuzu serilerek konforlu bir yataklık alanı oluşturulmalıdır.
3. Hijyenin Sağlık Üzerindeki Doğrudan Etkileri
Temiz ve havadar bir ahırda:
- Amonyak gazı uçup gittiği için hayvanların göz ve akciğer mukozaları tahriş olmaz, solunum yolu ilaç maliyetleri minimuma düşer.
- Kuru zemin sayesinde tırnak hastalıkları ve buna bağlı topallıklar engellenir. Unutmayın, topallayan hayvan yemliğe gidemez ve hızla kilo kaybeder.
- Ortamdaki sinek ve parazit popülasyonu azalarak deri hastalıklarının ve bulaşıcı enfeksiyonların önüne geçilir.
Özetle
Ahır havalandırması ve taban temizliği lüks bir yatırım değil, hayvan sağlığının ve kârlılığının temel şartıdır. Hayvanlarınızı soğuktan değil, nemden ve havasızlıktan korumalısınız. Kuru, temiz ve bol oksijenli bir ahırda barınan besi danaları, enerjilerini hastalıklarla savaşmak yerine doğrudan et tutmaya harcarlar.
Mehmet Emin Bey merhaba, çok faydalı ve bilgilendirici bir yazı olmuş, ellerinize sağlık. Benim 40 başlıklı kapalı bir süt sığırcılığı ahırım var. Kış aylarında hayvanlar üşümesin diye pencereleri tamamen kapatıyoruz ancak sabah ahıra girdiğimizde gözlerimizi yakan müthiş bir koku (amonyak gazı) ve çatılardan damlayan su damlaları oluyor. Yazınızda baca tipi havalandırmadan bahsetmişsiniz. Mevcut kapalı ahıra sonradan çatı bacası açtırmak bu rutubeti ve amonyak kokusunu tamamen çözer mi?
YanıtlaSilHakan Bey merhaba. Yaşadığınız durum kapalı ahırların en büyük problemidir. Çatıdaki su damlacıkları ahır içi nemin %80'in üzerine çıktığını, göz yakan koku ise amonyak gazının hayvanların akciğerlerini tahrip etmeye başladığını gösterir. İnekler -10 dereceye kadar üşümezler ama %80 nemde anında zatürre olurlar. Ahırınızın çatısına açtıracağınız baca tipi doğal havalandırma delikleri, ısınan ve yükselen amonyaklı nemli havayı yukarıdan tahliye edeceği için bu sorunu %100 çözecektir. Pencereleri kışın bile tamamen kapatmayın, üstten hafif açık bırakın ki aşağıdan temiz hava girip bacadan çıksın.
SilHocam selamlar, ahırlarda havalandırma fanları üzerine bir sorum olacaktı. Piyasada büyük helikopter fanlar var, bir de duvar tipi küçük ama hızlı üfleyen fanlar var. Besi danalarının olduğu bölüme hava sirkülasyonu sağlamak için hangi fan tipini tercih etmeliyiz? Hayvanların üzerine doğrudan hava üflemesi (cereyan yapması) akciğer hastalıklarına yol açar mı? Fanları ahırın tam olarak neresine monte etmeliyiz?
YanıtlaSilAleykümselam İbrahim Bey. Besi ahırlarında hava sirkülasyonu için tavan tipi büyük helikopter fanlar çok daha avantajlıdır. Çünkü bu fanlar havayı yüksek hızla hayvana doğru üflemez, ahır içindeki havayı yukarı doğru çekerek yavaşça sirküle eder ve cereyan oluşturmaz. Eğer duvar tipi fan kullanacaksanız, fanları asla hayvanların doğrudan üzerine üfleyecek şekilde koymayın. Fanlar ahırın uzun aksı boyunca, yerden en az 2.5 - 3 metre yüksekliğe ve havayı dışarı üfleyecek (egzoz fanı olarak) şekilde monte edilmelidir. Amacımız hayvana yel yapmak değil, içerideki kirli havayı dışarı atmaktır.
SilYazıda zemin temizliği ve kauçuk yatak kullanımının önemine çok doğru değinmişsiniz. Bizim ahırın zemini tamamen düz beton ve gübre sıyırıcımız yok, günde iki kere kürekle kendimiz temizliyoruz. Son zamanlarda hayvanlarda tırnak çürüğü ve topallık vakaları çok arttı. Zemine kauçuk yatak döşesek ama gübreyi yine kürekle temizlemeye devam etsek bu tırnak hastalıklarının önüne geçebilir miyiz? Yoksa beton zemin tamamen mi kalkmalı?
YanıtlaSilMustafa Bey selamlar. Beton zemin sürekli idrar ve dışkıyla temas ettiğinde asidik bir yapı oluşturur ve ineğin tırnağını yumuşatarak mikropların içeri girmesine (tırnak çürüğüne) yol açar. Kauçuk inek yatakları hayvanın yattığı yerin kuru ve yumuşak kalmasını sağlayarak tırnak sağlığını ve meme hijyenini ciddi oranda korur. Ancak hayvanların yürüme yolları hala beton kalacağı ve gübre el kuvvetiyle temizlendiği için tırnak sorunları tamamen bitmeyebilir. Çözüm olarak; kauçuk yatakların arkasındaki yürüme yollarına toz kireç serperek zemindeki nemi kurutabilir ve tırnakları dezenfekte edebilirsiniz.
Sil